Səyyad Əlizadə — Mən Səni Sevməkdən Doya Bilmədim

Sat, 04 Jul 2026 20:18:07 +0000

Musiqi - Razim Paşayev Söz - Əbülfət Mədətoğlu

https://www.youtube.com/embed/ol3iKhbSIKQ" width="640">

Elnur Uğur - Bir gün dərk etsəydik əbədiyyəti

Sat, 04 Jul 2026 20:49:04 +0000

Bir gün dərk etsəydik əbədiyyəti,

Nə könül qırardıq,nə qəlb yıxardıq.

Dünyanın bu ilğım səmimiyyəti,

Bizi aldatmazdı, başa çıxardıq.

Günləri qovurduq günah içındə,

Min günah böyütdük bir ah içində.

Yerdə say- hesabsız allah içində,

Göydəki Allahı yaddan çıxardıq.

Şeytan elə girib ürəyimizə,

Şövqlə qırmanc çəkir kürəyimizə.

Dərk etsəydik dünya nə verir bizə,

Şeytanı,bəlkə də,onda yıxardıq.

Adil Şirin - AYRILIQ

Sat, 04 Jul 2026 21:04:03 +0000

Ayrılıq yağışıdı, gülüm, bu yağan yağış,

Ayrılıq küləyidi bu əsən külək.

Ayrılıq çiçəyidi, ayrılıq çicəyidi

Sənin pəncərəndə açan ağ çiçək.

Ayrılıq göyləridi bu şəhərin göyləri,

Ayrılıq mələyidi, ayrılıq mələyidi-

Bu göylərin mələkləri.

Ayrılıq lələyidi, ayrılıq lələyidi

Bəyaz durna lələkləri...

Udduğumuz hava da ayrılıq havasıdı,

Ulduzlar ayrılıq ulduzlarıdı.

Baharlar ayrılıq baharlarıdı,

Payızlar ayrılıq payızlarıdı...

Ayrılıq yağışları yağır, yağır hələ də,

Ayrılıq durnaları uçur, hələ də uçur.

Fəsillər ayrılıq fəsilləridi,

Hələ də pəncərəndə ayrılıq çiçək açır..

Əşrəf Veysəlli ŞEİRLƏR

Sat, 04 Jul 2026 20:48:58 +0000

HƏYAT VƏ ÖLÜM

Həyat -dəli bir tufan

Ölüm qəmli sükunət

Həyat-şirin bir yalan,

Ölüm-acı həqiqət.

05.08.2015

***

Yaşamaq çətin olur

Yalan yeriyən yerdə,

Doğru kiriyən yerdə,

Ədalət ayağını

zorla dartıb

sürüyən yerdə.

***

ÖLÜMLƏ SÖHBƏT

Ölüm qardaş ,icazə ver

Öz qapımı

Öz əlimlə döyə bilim.

Gələndə də ,elə gəl ki,

"Xoş gəlmisən" deyə bilim .

2014

Yaşayar

Arzularım qar altında gül açar,

Daş üstündə bitən ömrü yaşayar.

Ərənlərim qayalardan yol açar,

Yol,

Bu yolu gedən ömrü yaşayar.

Ürək nədir?

Ürək sevgi ,sayğıdır.

Bir -birinə nəvazişdir,qayğıdır,

Başdan-başa həyacandır,duyğudur,

Ürək də var-dövlət ömrü yaşayar.

Yazan qalar söz ömrünün hayında,

Ozan qalar saz ömrünün hayında.

İnsan da var-öz ömrünün hayında,

İnsan da var- Vətən ömrü yaşayar.

2013

Aldadıb məni

Gələcək günlərə ümidlə baxan

Hər günüm,zamanım aldadıb məni.

"Yaxşılıq toxumu səp"- deyə-deyə

Öz dinim ,imanım aldadıb məni.

Dünyada kişilər olub-bilirəm,

Qanadı şımşəkdən alıb-bilirəm.

"Əl tutmaq Əlidən qalıb"-bilirəm

İnamım- gümanım aldadıb məni.

Yalvara-yalvara hay-həşir salan,

Sözləri əfsanə,vədləri yalan ,

Sonuncu tikəni əlimdən alan,

Öz ətim,öz qanım aldadıb məni.

2010

Sevil Azadqızı : - Keçmişin küçələrində səni axtarmaq

Sat, 04 Jul 2026 20:18:09 +0000

Bəzən insan ən çox səs-küyün içində tək qalar. Şəhərin uğultusu, küçələrin qaçhaqaçı, saatların amansız tıqqıltısı... Hamısı bir anda kəsilər və içimdə yalnız bir pıçıltı idarəni ələ alar. Bax o an, sərhədləri olmayan, divarları ruhumdan çəkilmiş o gizli otaqda sən peyda olursan. Bir kölgə kimi, bəlkə də heç vaxt toxuna bilməyəcəyim bir xəyal kimi.

Ayrılıq dedikləri şey sadəcə iki insanın fərqli yollara getməsi deyilmiş. Bu, birgə tikdiyimiz o kiçik dünyanın birdən-birə xarabalığa çevrilməsidir. İndi mən nə vaxtsa dəniz kənarında birlikdə addımladığımız o köhnə sahillərdən keçəndə, zamanın donub qaldığını hiss edirəm. Dalğaların hər gəlişi sanki sənin adını pıçıldayır, amma hər çəkilişində bir az daha tənha qoyur bu sahili. Vitrinlərin şüşələrində, payızın yerə saldığı nəm yarpaqlarda, yağışdan sonra qalan gölməçələrdə hələ də bizim gülüşlərimizin əksi var. Göydən tökülən hər yağış damlası sanki keçmişin tozunu silmək istəyir, amma əksinə, yaddaşımdakı o xatirələri daha da canlandırır, təzələyir. Keçmiş, insanın canını yandıran, amma eyni zamanda qaça bilmədiyi yeganə sığınacaqdır. Səninlə paylaşılan hər saniyə indi ruhumun divarlarına asılmış köhnə fırça rəsmləri kimi mənə baxır. Mən o xatirələri həm hər şeydən çox qorumaq istəyirəm, həm də onlara toxunanda barmaqlarımın ucları sızıldayır.

Mənim həsrətim haray çəkmir, fəryad qoparmır. Mənim sənə olan darıxmağım dünyanın ən sakit üsyanıdır. O, gəlib qapımı döymədən daxil olur içəri. Elə bir sükutla gəlir ki, sanki kainat nəfəsini daxilində saxlayır. Səssizcə qucaqlayır ruhumu bu yoxluq. Bu elə bir qucaqlaşmadır ki, içində həm səni itirməyin soyuq ağrısı var, həm də hələ də mənimlə olmağının doğma istisi. İnsan heç mövcud olmayan bir şərfi boynuna dolayarmış kimi üşüyür bu sətirlərdə. Bir zamanlar fırtınalı dənizdə sığındığın o limanın, indi sadəcə yoxluğu ilə isinməyə çalışmaq necə də qəribə bir təzad, necə dərin bir çarəsizlikdir. Yağış pəncərəni döyəclədikcə içimdəki o dəniz daha da buludlanır.

Fəlsəfə deyir ki, insan zamanla hər şeyə alışır. Yalandır. Mən alışmıram, sadəcə bu susqunluğun içində səninlə yaşamağın, səni xatirələrlə bəsləməyin yeni bir yolunu tapıram. Biz bəlkə də bir daha heç vaxt eyni cümlənin içində yan-yana gəlməyə cümlənin məkanında görüşməyəcəyik, adlarımız fərqli hekayələrin başlığı olacaq. Amma içimdəki bu sükut yalan danışmır. Sən mənim daxili monoloqumun yeganə dinləyicisisən. Cavab vermirsən, amma mən bilirəm ki, hardasa eyni göy üzünün altında, bəlkə də eyni yağışın islandığı başqa bir sahildə sən də bu pıçıltını eşidirsən. Bu şeir deyil, bu bir qəlbin özü-özünə və keçmişinə etirafıdır. Sən mənim heç vaxt bitməyəcək ən gözəl, ən dərin və ən sakit ağrımsan.

İndi bu sahildə nə fırtına dinir, nə də yağış səngiyir. Zaman hər şeyi aparsa da, bircə bu sükutu qocalda bilmir. Çünki mən bilirəm: sən getdiyin gündən bəri buralarda hər gecə susqun bir həsrət gəlir, səssizcə qucar məni...

Rafail İncəyurda dost təbriki

Sat, 04 Jul 2026 20:25:58 +0000

Qazax mahalının bir sıra ünlü simaları vardır ki, onlar iyul ayında dünyaya gəlib. Sevimli şairimiz Rafail İncəyud bəzən bu simaları zarafatla “iyulistlər” adlandırır. Məsələ burasındadır ki, Rafail müəllimin özü də onun ifadəsi ilə desək”iyulist”dir. İyulun 4-də o da 72-ni yola salaraq, 73-ə qədəm qoyur...

Onun üçün, həm də onun şəxsiyyətini və poeziyasını sevənlər üçün bu əlamətdar gündə mən də dostumuz Rafail müəllimi səmimi qəlbdən təbrik edir və ən gözəl arzularımı bildirirəm...

Çağdaş poeziyamızın tanınmış və ünlü nümayəndələrindən biri olan Rafail müəllimin özünə təxəllüs kimi götürdüyü “İncəyurd” kəlməsi, bu gün Azərbaycanımıza bəxş etdiyi məşhur söz-sənət adamlari ilə bütün Azərbaycanda, onun hüdudlarından kənarda məşhurdur. Cəmi üçcə kəndən ibarət olan bu dərə, istər adət-ənənəsi, istər folkloru, istər istedadlı insanları, istər sazlı-sözlü məclisləri, istər fərqli dini dəyərləri ilə az qala bütöv bir xalqın etno mədəniyyətini və ədəbiyyatını təmsil etmək qüdrətinə malikdir. Doğrusu, mən bu yurdun söz-sənət adamlarını ciyin-çiyinə vermiş sıra dağlara bənzədirəm. Bu sıra dağların Aşıq Avdı, Aşıq Cəlal, Ələddin İncəli, Aslan Kəmərli, Ağamalı Sadiq, Kərəm İncəli, Akif Səməd, Məmməd İlqar, Məmməd Dəmirçioğlu, İbrahim İlyaslı, Avdı Qoşqar, Mahmud Vəli, Sayad Mustafaoğlu adlı və adını bu yazıda çəkmədiyim neçə-neçə zirvələri var. Bu zirvələr bir dağ silsiləsində yerləşsə də, hər biri öz gözəlliyinə, əzəmətinə, möhtəşəmliyinə görə biri-birindən fərqlənir. Həmin “dağ silsiləsinin” zirvələrindən biri olan Rafail İncəyurd da İncədərəsi poeziya məktəbinin ənənələrini uğurla daşıyan və bu ənənə üzərində öz poeziyasını yaradan istedad sahiblərindəndir.

İncə dərəsi Rafail müəllim üçün müqəddəsdir. Təkcə ona görə yox ki, tək Azərbaycanda deyil , onun hüdudlarından kənarda da məşhur bir ziyarət kimi tanınan Hacı Mahmud ocağı bu məkanda yerləşir. Həm də ona görə ki, həmin məkanda Rafail İncəyurdun dünyaya göz açdığı bir ocaq var, ilk dəfə ayaq tutub addım atdığı həyət var, ilk dəfə dil açıb ana çağırdığı, örəndiyi dil var, ləhcə var, qucağına sığınıb, laylasını eşitdiyi anasının, çörəyini yediyi, öyüdünü dinlədiyi, tərbiyəsini aldığı atasının məzarları, ruhu var, uşaqlığını keçirdiyi, quzu otardığı dərə, təpə var, həmin dərə-təpələri dolanan cığır-çəhlimlərdə izi, uşaqlıq xatirələri qalıb. Çiynində anasının parçadan tikdiyi məktəb çantasında qədəm qoyduğu məktəb, sinif otağı xatirələrində yaşayır. Onu Bakıya ölkənin ən adli-sanlı ali məktəbə, yola salan məktəb var, ona əlifbanı, ana dilini, xalqımızın tarixini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini öyrədən müəllimlərinin ruhu yaşayır. Uşaqlığında dirədöymə, çiling-ağac, beş daş oynadığı, çərşənbə günlərində papaq atdığı, yumurta döyüşdürdüy, tonqal çatdığı uşaqlıq yoldşlarının xatirələri yaddaşında həmişəlik həkk olunub.

Rafail müəllimlə ünsiyyətdə olan, yaxından tanıyan, iç dünyasına bələd olan hər kəs onu , saf xarakteri, xeyirxah , mərhəm düşüncəli bir insan kimi tanıyır. Düşünürəm ki, onu oxuculara sevdirən də, elə bu xarakterdən, bu duyğulardan yaranan şeirlərdir. Şeirləri sadədir, səmimidir, koloritlə, etnoqrafik nümunəlrə zəngindir. Oxucu ilə çox asanlıqla təmas- dil tapır. Oxucu demək istədiklərini onun şeirlərində tapır. Uzun illərdir Bakı şəhərində yaşamasına baxmayaraq, danışığını da ləhcəsini də dəyişməyib. Məncə dəyişməyə heç cəhd də eləməyib. Onunla görüşəndə , ünsiyyətdə olanda elə bil İncə dərəsindən dünən gəlib və Qazağın, İncə dərəsinin ab-havasını da, şirinliyini də özü ilə gətirib.

Və sonda bu əlmətdar gündə kiçik bir dəyişikliklə, Rafail müəllimi öz şeiri ilə bir daha təbrik edirəm:

– Sevgi – körpü, sevgi – tağ,

Sevgi – hörgü, sevgi – bağ,

Hər sinndə nəsə quraq

Dilək gəlsin yaş üstə...

…Tanrım, pozma gərdişi,

Qoy bitirək hər işi.

Yaxınlaşan bu yaşı,

Hələ yazma daş üstə.

Dərin hörmətlə,

Ramiz Göyüş

https://www.facebook.com/photo/?fbid=36776103592035248&set=a.661476797258051&__cft__[0]=AZYba4yHeoi2LwvTeH0nXrAnaj5YTL4ADjwnpaOmaKk1OqKPjL3ofmVevfFTtxaYtqaEeomCOVHB6ql_r3P2CG4JSDaYgcoYEvnJo1NPhA6rwo2Gw-9J4pyz2wHY-k8d79M7uBvRqaRIQm-CczeseoyT9W-aGMNL1QIGy1DZY96qVA&__tn__=EH-R" role="link" tabindex="0">https://scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/736235164_36776103605368580_3648958588487871964_n.jpg?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx386x465&ctp=s386x465&_nc_cat=102&ccb=1-7&_nc_sid=127cfc&_nc_ohc=6w9EbAwizAEQ7kNvwGy49N-&_nc_oc=AdoUBf-8oAo065SLTW94s0dFZD66xfkfzPr08A3EQNZqG2Zsn8IgmXBGoMD303Oo6hE&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&_nc_gid=7VRkpiFMbzM3gjpGGYojrQ&_nc_ss=7f2a8&oh=00_AQBYLJ1AHT2nGIsR-2hV6nJ3A55OV42LGL0meNiTYISffQ&oe=6A4E64D8" style="height:465px; width:386px" />

" Babam sənin pulunu qaytarmadı,rayona getdi"- Fərhad Tapdıqoğlu

Sat, 04 Jul 2026 20:18:10 +0000

Balacalar güldürür

Rayonların birində iaşə sistemində işləyən Ələkbər baba hər dəfə evə gələndə nəvələrindən ən böyüyü 8 yaşlı Yunisə müəyyən qədər pul verirdi.

Artıq nəvənin xeyli pulu vardı.

Günlərin birində Ələkbər babaya bir az pul lazım olur.O ,Yunisə deyir:

--Yunis ,səndə olan pulları mənə borc ver,lazımdır .Sabah qaytaracam.

Yunis yığdığı pulları babasına verir və deyir:

--Baba ,sabah qaytar haa...

Ertəsi gün səhər- səhər Yunisin ağlamaq səsi eşidilir.

Ələkbər baba elə bilir ki,anası onu tənbeh edib.

Dinmir.

Ağlamaq səsi getdikcə artır.Yunis ağlaya-ağlaya anasına deyir:

-- Babam məni aldatdı,pulumu alıb qaytarmadı,rayona işə getdi.

Yunisin anası:

--Ay Yunis ,baban yatır ee,evdədir.Sən yuxu görmüsən?- onu sakitləşdirir.

Ələkbər baba da yerindən qalxıb onlara yaxınlaşır:

--Babanın balası ,mən burdayam ee,getməmişəm- Yunisi qucaqlayır.

Bu zaman Yunislə bir yataqda yatan 5 yaşlı Kənan mələfəni başına çəkib ,pıqqıldayır.

Məsələ aydın olur.

Sən demə Kənan qardaşına deyib ki,"babam sənin pulunu qaytarmadı,rayona getdi".

Yunis :

--Məni niyə aldatmısan ? - deyib ,Kənanı vurmaq istəyir.

Ələkbər baba gülə-gülə nəvələrini aralayır...

...Qardaşlar bir neçə dəqiqədən sonra babaları ilə şirin- şirin səhər yeməyi yeyirdilər.

Yunis babasının getmədiyinə çox sevinir,hərdən qardaşını tərs nəzərlə süzürdü.

Namiq Dəlidağlı - BAKININ İYUL GÜNDƏLİYİ

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

3 iyul...

Hava xəbərçisi

41 dərəcə isti elan edir Bakıda.

Bürküdən şəhərin nəfəsi təntiyib.

Qara qızıl axan damarlarında

tromblaşma yaranıb.

Ürəyi tıncıxır hərdən.

Rəngəbərəng maşınlar

həşərat kimi

daraşıb şəhərin canına.

Təkərlər sıxıb asfaltın

qanını çıxarır.

Maşınların üfürdüyü tüstüdə

şəhər boğulur.

Əli dəyənəkli yol polisləri

həşərat maşınları

şəhərin dadlı

nahiyəsindən qoruya bilmir.

Maşınlar şəhərin mərkəz

nöqtəsinə daşınır.

Yaxasına düymələnmiş

bəzəkli binaları

qoparıb dənizə

qaçmaq istəyir şəhər:

nəfəs dərməyə.

Sıx-sıx küçələrdən

keçə bilmir.

Hündür-hündür

binalarla şəhər “mıxlanıb”

torpağa.

İnsafsız adamlar

evlərindən çıxanda

qapılarını kilidləyir şəhərin

üstünə.

Özündən çıxammır şəhər.

Bir yandan da metro tunelləri

havasını ciyərlərinə çəkir Bakının.

Və zavodlar boru ağzından

od püskürür şəhərin üzünə

Xəzərin bir addımlığında

istidən yanır Bakı.

İnsanların əməlindən qupquru

canını götürüb dənizə qaça

bilmir.

****

İYUL GECƏSİ

İyul gecəsinə

yağdı bu yağış,

buludların istidən

nəfəsi təntimişdi.

Bu gecə hörümçəklərin

yaşıl yarpaqlar üstündə

tor qurmaq arzusu

gözündə qaldı.

İntiharın bir

addımlığında

yaşamaq haqqı

ölüm sevdasını üstələdi.

İyul gecəsinə yağdı

bu yağış...

http://www.w3.org/2000/svg' viewBox='0 0 16 16'%3E%3Cg clip-path='url(%23clip0_15251_63610)'%3E%3Cpath d='M15.9963 8c0 4.4179-3.5811 7.9993-7.9986 7.9993-4.4176 0-7.9987-3.5814-7.9987-7.9992 0-4.4179 3.5811-7.9992 7.9987-7.9992 4.4175 0 7.9986 3.5813 7.9986 7.9992Z' fill='url(%23paint0_linear_15251_63610)'/%3E%3Cpath d='M15.9973 7.9992c0 4.4178-3.5811 7.9992-7.9987 7.9992C3.5811 15.9984 0 12.417 0 7.9992S3.5811 0 7.9986 0c4.4176 0 7.9987 3.5814 7.9987 7.9992Z' fill='url(%23paint1_radial_15251_63610)'/%3E%3Cpath d='M7.9996 5.9081c-.3528-.8845-1.1936-1.507-2.1748-1.507-1.4323 0-2.4254 1.328-2.4254 2.6797 0 2.2718 2.3938 4.0094 4.0816 5.1589.3168.2157.7205.2157 1.0373 0 1.6878-1.1495 4.0815-2.8871 4.0815-5.159 0-1.3517-.993-2.6796-2.4254-2.6796-.9811 0-1.822.6225-2.1748 1.507Z' fill='%23fff'/%3E%3C/g%3E%3Cdefs%3E%3CradialGradient id='paint1_radial_15251_63610' cx='0' cy='0' r='1' gradientUnits='userSpaceOnUse' gradientTransform='matrix(0 7.9992 -7.99863 0 7.9986 7.9992)'%3E%3Cstop offset='.5637' stop-color='%23E11731' stop-opacity='0'/%3E%3Cstop offset='1' stop-color='%23E11731' stop-opacity='.1'/%3E%3C/radialGradient%3E%3ClinearGradient id='paint0_linear_15251_63610' x1='2.3986' y1='2.4007' x2='13.5975' y2='13.5993' gradientUnits='userSpaceOnUse'%3E%3Cstop stop-color='%23FF74AE'/%3E%3Cstop offset='.5001' stop-color='%23FA2E3E'/%3E%3Cstop offset='1' stop-color='%23FF5758'/%3E%3C/linearGradient%3E%3CclipPath id='clip0_15251_63610'%3E%3Cpath fill='%23fff' d='M-.001.0009h15.9992v15.9984H-.001z'/%3E%3C/clipPath%3E%3C/defs%3E%3C/svg%3E" style="height:18px; width:18px" />

SEVGİ VƏ HƏYATIN MƏNASI

Sat, 04 Jul 2026 20:18:10 +0000

İnsan dünyaya göz açdığı ilk gündən bəri bir sualın cavabını axtarır, həyatın mənası nədir deyə düşünür. Bu sual min illərdir filosofları, alimləri, şairləri və mütəfəkkirləri düşündürmüşdür. Hər dövr bu suala öz baxış bucağından cavab verməyə çalışmışdır. Lakin bütün bu axtarışların mərkəzində dəyişməyən bir həqiqət dayanır, sevgi. Sevgi həyatın bəzəyi deyil, onun mahiyyətidir. İnsan sevməyi bacarmırsa, qazandığı sərvət, əldə etdiyi şöhrət və topladığı bilik belə ona həqiqi mənəvi rahatlıq gətirə bilməz.

Professor https://www.facebook.com/salahaddin.halil?__cft__[0]=AZZAkDeztXm42hJFm8mc-J1Zgdtz59qUZ2RwX5vyMrhny-57NGD5-fsF0nzyfWMFeaD8OVCwWuTV7VPl7oQ7VGAYUUqfTC8e6B_TYtXoz-HhZi0fRRroF3aZkrBE6CX1qob9JA6-4sbN_aWpb-_E2XxZrVhkXhYPos53MEAsB6oy8nOlF4jhWk7bOBywkhG2fzz89hpVgJgF4RcawIveIBuD&__tn__=-]K-R" role="link" tabindex="0">Salahaddin Halil sevgini insanın mənəvi yüksəlişinin əsas şərtlərindən biri hesab edir. Onun fikrincə, insanı kamilləşdirən yalnız bilik deyil, biliyin məhəbbətlə vəhdətidir. Elm insanın ağlını zənginləşdirir, sevgi isə onun qəlbini nurlandırır. Ağıl yolu göstərir, sevgi isə o yolla getməyə güc verir. Buna görə də həyatın mənası yalnız düşünməkdə deyil, həm də duymaqda, sevməkdə və yaşatmaqdadır.Professorun fəlsəfi düşüncərində sevgi adi hiss kimi deyil, mənəvi idrakın ən yüksək pilləsi kimi təqdim olunur. İnsan yalnız sevdiyi zaman qarşısındakı varlığın dəyərini dərk edir. Sevgisiz baxış əşyanı görür, sevgili baxış isə mahiyyəti anlayır. Məhz buna görə sevgi insanı zahirdən batinə aparan mənəvi körpüdür.

Əbu Turxan imzası ilə yayımlanan hikmətli fikirlərdən birində deyilir: "Eşqsiz insan tək ölümdən yox, həyatdan da qorxur. Ancaq eşq ölümdən qorxmur." Bu fikir sevginin insan ruhuna verdiyi qüdrəti ifadə edir. Qorxu insanı kiçildir, sevgi isə böyüdür. Sevən insan çətinlikdən qaçmır, çünki onun daxilində ümid və inam yaşayır.

Səlahəddin Xəlilin düşüncələrinə görə, sevgi insanı yalnız başqa bir insana bağlamır. O, insanı həyata, Vətənə, həqiqətə, elmə, gözəlliyə və Allaha bağlayan mənəvi körpüdür. İnsan hansı dəyəri sevərsə, zamanla özü də həmin dəyərin daşıyıcısına çevrilər. Buna görə sevgi tərbiyənin də, mənəviyyatın da, mədəniyyətin də təməlidir.

Əbu Turxanın başqa bir hikmətli sözü belədir: "Sevgi ancaq işıqlı adamların qismətidir. Qara qəlblər işıqdan qorxur." Bu aforizm bizə xatırladır ki, sevgi yalnız hiss deyil, həm də daxili saflıqdır. Qəlbi kin, paxıllıq və nifrətlə dolu olan insan həqiqi sevgini yaşaya bilməz. Sevgi əvvəlcə insanın daxilini işıqlandırır, sonra isə ətrafını nurlandırır.Əlbəttə.

Sevgi insanın daxili aləmini zənginləşdirən, onun mənəvi sərhədlərini genişləndirən ilahi bir nemətdir. Professor Səlahəddin Xəlil yazır ki, insanın həqiqi böyüklüyü yalnız ağlının qüdrəti ilə deyil, qəlbinin genişliyi ilə də ölçülür. Qəlb nə qədər sevgiyə açıq olarsa, insan bir o qədər kamilləşər. Çünki sevgi insanı yalnız başqalarını anlamağa deyil, həm də özünü tanımağa aparır. Özünü tanıyan insan isə həyatın mənasını daha dərindən dərk edir.

Həyatın mənası yalnız yaşamaq deyil, yaşatmaqdır. İnsan arxasında sevgi, mərhəmət və xeyirxahlıq qoymadıqca ömrünün illəri çox olsa da, mənəvi ömrü qısa olar. Professor Səlahəddin Xəlilin fəlsəfi düşüncələrində insan daim öz mənəviyyatı üzərində işləməli, sevgini gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevirməlidir. Çünki sevgi yalnız hiss olunmamalı, əmələ çevrilməlidir. Gözəl söz, xoş münasibət, mərhəmət, bağışlamaq və paylaşmaq da sevginin müxtəlif təzahür formalarıdır.

Əbu Turxanın hikmətli fikirlərindən biri belədir: "Sevgi məsafə tanımır, məsafə yalnız sevgisiz ürəklər üçündür." Bu fikir göstərir ki, həqiqi sevgi məkan və zaman sərhədlərindən daha böyükdür. İki ürək arasında səmimiyyət varsa, kilometrlər belə onları ayıra bilmir. Əgər qəlblər uzaqdırsa, yanaşı yaşamaq belə insanları yaxın edə bilmir. Deməli, yaxınlıq məsafə ilə deyil, mənəvi bağlılıqla ölçülür.

Professor Səlahəddin Xəlil insanın mənəvi azadlığından bəhs edərkən göstərir ki, sevgi heç vaxt məcburiyyət qəbul etmir. Məcburiyyət itaət yarada bilər, lakin sevgi yarada bilməz. Sevgi yalnız azad qəlbin seçimidir. İnsan sevdikcə daxilən zənginləşir, verdikcə yoxsullaşmır, əksinə, mənəvi baxımdan daha da varlanır. Bu səbəbdən sevgi insan ruhunun tükənməyən sərvətidir.

Əbu Turxan yazır: "İnsan sevdiyi qədər yaşayır." Bu qısa fikir böyük bir həyat fəlsəfəsini ifadə edir. Ömrün uzunluğu deyil, onun sevgi ilə dolu olması əsl xoşbəxtliyin ölçüsüdür. İnsan başqalarının qəlbində nə qədər gözəl iz buraxırsa, bir o qədər uzun yaşayır. Maddi sərvətlər zamanla yox olur, lakin sevgi ilə edilən yaxşılıqlar yaddaşlarda və qəlblərdə yaşayır.

Həqiqi sevgi insanı yalnız xoş günlərdə deyil, çətin anlarda da sınayır. Fədakarlıq, sədaqət, səbir və etibar sevginin möhkəm dayaqlarıdır. Professor Səlahəddin Xəlilin fəlsəfi baxışlarına görə, sevgi insanı mənəvi cəhətdən böyüdür, onu öz mənfəətindən uca dəyərlər uğrunda yaşamağa sövq edir. Buna görə sevgi təkcə emosional hiss deyil, həm də yüksək mənəvi məsuliyyətdir. İnsan həyatının ən böyük uğuru nə qazandığı sərvətlə, nə tutduğu vəzifə ilə, nə də əldə etdiyi şöhrətlə ölçülür. Əsl uğur onun qəlbində yaşatdığı sevgi, vicdan və mərhəmətlə ölçülür. Professor Səlahəddin Xəlil insanın mənəvi inkişafından bəhs edərkən göstərir ki, həyatın həqiqi dəyəri insanın daxilində formalaşan mənəvi aləmdir. Xarici zənginlik keçicidir, daxili zənginlik isə insanı ömrünün sonuna qədər müşayiət edir. Sevgi də məhz bu daxili zənginliyin ən parlaq təzahürüdür. Sevməyi bacaran insan yalnız başqalarının deyil, öz ruhunun da xilaskarına çevrilir.

Həyat hər gün insana seçim etmək imkanı verir. İnsan ya kinə, nifrətə və laqeydliyə üz tutacaq, ya da sevgini, xeyirxahlığı və mərhəməti seçəcək. Bu seçim insanın taleyini müəyyənləşdirir. Sevgi seçilən yerdə bağışlamaq asanlaşır, ümid artır, inam möhkəmlənir. Sevgi olmayan yerdə isə ən gözəl sözlər belə mənasını itirir. Buna görə də sevgi təkcə hiss deyil, həm də həyat tərzidir. İnsan hər gün sevgini seçməklə öz mənəvi dünyasını yenidən qurur.

Əbu Turxanın hikmətli düşüncələrində sevgi insan ruhunun ən uca halı kimi təqdim olunur. Onun aforizmləri insanı yalnız sevməyə deyil, sevginin məsuliyyətini dərk etməyə də çağırır. Sevgi qarşılıq gözləmədən verməyi, insanın daxilindəki nuru başqaları ilə bölüşməyi öyrədir. Həqiqi sevgi insanı kiçiltmir, onu ucaldır; zəiflətdiyini düşündürmür, əksinə, mənəvi cəhətdən daha da gücləndirir. Elə buna görə də sevgi insan ömrünün ən böyük müəllimi sayılır.

Sevgi həyatın mənasını dərk etməyin ən doğru yoludur. Professor Səlahəddin Xəlilin fəlsəfi düşüncələri göstərir ki, insan yalnız ağlı ilə deyil, qəlbi ilə də kamilləşməlidir. Elm insana bilik qazandırır, sevgi isə o biliyə mənəvi istiqamət verir. Qəlbində sevgi yaşayan insan həqiqəti daha aydın görür, ədaləti daha düzgün dəyərləndirir və həyatı daha dərindən anlayır. Əbu Turxanın aforizmləri də bu həqiqəti başqa bir rakursdan tamamlayır. Onlar bizə xatırladır ki, sevgi insanın daxilində yanan bir işıqdır. Bu işıq sönmədikcə insan ümidini itirmir, vicdanını qorumur, mənəvi yolundan sapmır. Həqiqi sevgi insanı həm özünə, həm cəmiyyətə, həm də Yaradanın yaratdığı bütün gözəlliklərə yaxınlaşdırır.

Deməli, həyatın mənası nə yalnız yaşamaqda, nə də sadəcə uğur qazanmaqdadır. Həyatın əsl mənası sevməkdə, sevilməkdə, xeyirxahlıq etməkdə, vicdanla yaşamaqda, həqiqətə sədaqətli olmaqda və arxada insanlıq adına gözəl iz qoymaqdadır. İnsan ömrü nə qədər uzun olursa-olsun, əgər o ömür sevgidən məhrumdursa, mənəvi baxımdan natamam qalır. Lakin sevgi ilə yaşanan qısa bir ömür belə əsrlərə örnək ola bilər. Çünki sevgi insanı yalnız bu dünyada deyil, insanların qəlbində də yaşadan, zamandan üstün olan əbədi mənəvi həqiqətdir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. AYB, AJB-nin üzvü

03.07.2026

Aida Adıgözəl -Bumeranqın atış məsafəsini

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Bumeranqın atış məsafəsini

qəzəb və nifrətin gücü,

öldürücü zərbəyə davamını isə səbr təyin edır.

Şirin-şirin qımışırdı dalğalar,

gəmilərin səssiz gedişinə,

qağayıların qəzəbli gülüşünə.

Səngərə səpilmiş boş gilizlər çox şeyi anlatırdı,

döyüşdən sonra yerdə qalan cəsədlərin yaralarının dərinliyinə baxdıqda...

Məğlubiyyət təkcə susqunluq deyil,

gələcəkdəki qəzəb və kin püskürməsinin başlanğıcıdır.

Sənə anlatmışdım qul ömrünün azadlıq arzusunu, qandallara alışmış məhbusun xəyal qırıqlığını,

verilən azadlıq payı sədəqə deyildisə.

Kirpik gözdən düşənləri saxlayacaq qədər güclü deyil.

Təbəssüm dramın ironiyasıdır.

Kölgələr gecələr görünmürlər.

Köks ötürmək həsəd və qibtə deyil, içində burulan sancıları udmaqdır.

Kiçik görünən hər şey böyük nədənlərin ilk pılləsıdır.

- Ayaq səslərini eşidirsənmi?

Gözləri təəccübdən genişləndi,

- Yox, heç nə eşitmirəm.

- Bağışla, unutmuşdum, xatirələrin təkcə məndə qaldığını...

Əlində açar varsa demək hələ də açılacaq qapılar vardır.

Şeir düşüncələrə və yaşantılara ruhun qoyduğu məlhəmdir,

müvəqqətı keyitmək üçün.

- Çiçəyin gülümsədiyini gördünüzmü?

- Mən gördüm, yağışdan sonra günəşlə öpüşürkən.

Ayrılıq - boşluqlara gedən qapqara yanmış zolaqlarda çarpanaq uclu daşlardır, yürüdükcə ürəyinəcən batıb incidən...

- Unutmağımı sordunuz, yoxsa köksündə hər göynərti hiss etdiyində ürəyindəki yanıq yerlərini sığallayan barmaqlarımı?!

Yarana söylə bir gün öz-özünə sağalacağını unutmasın.

Hər güzgünün arxasında məchul bir qaranlıq vardır.

Gözlə görülən yalanlar qulağa çatan doğrulardan daha acı olur.

Dünya boyda ağrısan içimdə,

yükün buğda boyda,

mən isə qarışqa gücündə...

Körpüdən keçənlər xatırlamaz, altından hansı suların axdığını.

İlqar Türkoğlu - DOSTLARA MƏKTUB

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Dostlar, mənim könlüm dağ havasında,

İstəmirəm kimsə qəmə bələnə.

Kefim köklənibdi çağ havasında,

Ürəkdən ürəyə sevinc ələnə.

Qəlbim ocaq yeri, oda yeridi,

Dostlar üçün sevinc, nida yeridi.

Ümidlər hər kəsə ada yeridi,

Heç vaxt haqq vermədim haqqı bölənə.

Könlünüz istəsə, dəyin xətrimə,

Çələng də tutmuşam güldən sətrimə.

Dünyanın özü də sığar çətrimə,

Köksümdə taxt qurdum deyib-gülənə.

Hər atılan daşa zarımadım heç,

Günəşdən gizlədib, sarımadım heç.

Fərq etməz, yarıdım, yarımadım heç,

Yenə əl uzatdım Xali bilənə.

Çıxsın qaranlıqdan, çıxsın dan yeri,

Ucadan boylansın dostun şan yeri,

Tapılar canımda neçə can yeri,

Adımı ümidtək tutub gələnə!

Adiə Nəzər - SƏNDƏN O YANA...

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Mən bir quru neyəm, nəfəsim Səndən,

Üflə, fəğanımı çatdırım ərşə.

Ruhum qanadlanıb çıxanda təndən,

Sınsın bu qəfəsim, Səndən o yana...

Baxdım bu dünyaya, bir kölgə gördüm,

Nəfsin tələsində min bəla gördüm.

Mən məni itirdim, mən Səni gördüm,

Yox imiş bir kəsim, Səndən o yana...

Sən cəmi-camalsan, mən içi qubar,

Pakladım qəlbimi, - adındır şüar.

Daha nə inadım, nə iddiam var,

Kəsilib nəfəsim, Səndən o yana...

Adilə, bu yolda can fəda eylə,

Hər sirri, pərdəni aşikar eylə.

Özünü yox eylə, Haqqı var eylə,

Çatacaqdır səsim Səndən o yana...

Adilə Nəzər 03.07. 2026

AyazArabaçı - Bu gün elə yoruldum ki...

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Bu gün elə yoruldum ki,

bu gün elə usandım ki...

Ağrıların təpiyinin altında

elə fərəhlə uzandım ki.

Sevincimi pencək kimi çıxarıb asdım bir stulun başına.

Heç nə demədim piyada keçidində

üstümə hürən maşına.

Bir səs çağırdı məni dalınca,

xısınca.

Yüyürdüm o səsin arxasınca.

İstəmirdim o səs payız yarpaqları kimi

ayağımın altından ötüb keçsin.

İstəyirdim o səs yorğunluğumdan öpüb keçsin.

Boşuna təsəllidir,

boğulanda saman çöpündən tutmaq.

İnsanın özünə etdiyi ən

böyük mərhəmətdir unutmaq..

Bu gün çox yoruldum, çox usandım,

Çox yollardan keçdim,

Çox izlərdən keçdim.

Kəndlərdən, şəhərlərdən,dağlardan, dənizlərdən keçdim...

Gəlib oturdum bir ağacın altında.

Göyün üçüncü qatında..

Ağac məndən soruşdu,

Neçənci bahardan gəlmisən

və hardan gəlmisən..

Dedim kölgəm məni tərk elədiyi yerdən..

Qoyunların qurdlara ərk elədiyi yerdən.

Dedi mən bilirsənmi niyə burdayam,

günəşin ovcunun içində?

Çünki bir ovuc kül olmaq istəyirəm.

Soruşdum niyə?

Ona görə ki,

külün keçmişi olmur.

Kül heç kimi gözləmir.

Mən gördüm bu ağac məndən də betər yorulub,

Məndən də betər usanıb.

Köhnə bir evin illərlə açılmayan pəncərəsi kimiydim.

Qəfildən bir daş çiliklədi məni

Ay bəri bax, bəri bax..

Elnur Uğur - Hər qatı qaranlığın

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Hər qatı qaranlığın,

Bətnindən işıq doğar.

Yetər ümidin olsun,

İşıq zülməti boğar.

Çəkilən cəfaların,

Mütləq sonu səfadı.

Əzmin söykənəcəksə,

Dərd də dərdə dəvadı.

Eşqimi çətir açdım,

Bir arzu, bir kam üstə.

Sevgimdən şam yandırdım,

Bu qərib axşam üstə.

Sabah doğacaq nurun,

Bir adı var məhəbbət!

Uğurundan Elnurun

Uğur doğar məhəbbət.

Müşfiqə Baladdinqızı : - Yaxşı ki sən getdin...

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Uzaqdan dayanıb baxma, yaxın gəl,

Gəl, sənə danışım dağıntıları.

Bu sınıq qəlbimdən səpələnmisən,

Toplaya bilmirəm qırıntıları.

Sən gedəndə yağış yağdı ömrümə,

Çətir xatirələr qorudu məni.

Nifrətdən islanmış libas kimiydin,

Atmaq istəyirdim, yorurdun məni.

Gəlişin müəmma, gedişin sirli,

Təyyarə yaddaşı qara qutuydun.

Bəlkə də mən səndən ayılmalıydım,

Bəlkə də əvvəldən sən bir yuxuydun.

Dərdim ətəyimdəm aşıb daşanda,

Tutub ətəyimə qısıldı ruhum.

Zaman taleyimə qəbir qazanda ,

Saat əqrəbindən asıldı ruhum .

Qurtuluş ən böyük qələbəm oldu,

Qurtuldum boşluqdan, qalmadı izin.

Yaxşı ki, sən getdin, mənim canımdan ,

Sən getdin özümə qayıtdı 'özüm"!

Saqif Qaratorpaq - Tanrı belə yazıbmış

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Tanrı belə yazıbmış

Gəlməliydin...nə gözəl!

Hər ağrımı-acımı

Bilməliydin... nə gözəl!

Elə bəzmi-əzəldə

məndən xəbərdar idin.

Kimsə yoxdu yanımda

Nə yaxşı sən var idin.

Mələklər qulağına

pıçıldyıb adımı.

Yarama məlhəm oldun,

Sarıdın qanadımı.

Axdın,nur kimi axdın

Könlümə damla-damla.

Zalım,indi sərxoşam

Səndən içdiyim camla.

Ha axtardım,aradım

Gəzdim gündə özümü.

Nə yaxşı gəlib çıxdın,

Tapdın səndə özümü.

Ayaz Arabaçı -Mən bilən bu sözü sonda yazarlar.

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Mən bilən bu sözü sonda yazarlar.

Bir səbəb olarsa onda yazarlar..

Sən vida sözünü başda yazmışdın

Əlvida sözünü başda yazmışdın...

Mən vida yerini bomboş saxladım,

Əlvida yerini bomboş saxladım.

Əqrəblər ölmüşdü iş yerlərində,

Zamanın sükunət idarəsində.

Vaxt artıq ölmüşdü beş radəsində.

Qumru nəfəsində, durna səsində.

Sən nəsə yazmışdın bir ayrı ruhda,

Sən nəsə yazmışdın özgə bədəndə..

Sən nəsə yazmışdın çıxıb gedəndə,

Açıb oxumadım, qapalı qaldı-

Boynumda bir eşqin vəbalı qaldı.

Bəlkə də yazmışdın bu da keçəcək,

Mənsiz boğazından su da keçəcək..

Tərk edib uzaşan ömür məhbəsi,

Nə qapı səsiydi, nə ayaq səsi..

Getdin, demədim ki, yoxdu xəbərin.

İnsan bir dəfə yox,hər gün ayrılır.

Olur ayrılığa sürgün ayrılır.

Getdin, demədim ki, yoxdu xəbərin-

Hər səhər yenidən,hər axşam dərin.

Yox indi heç bir şey

məna daşımır.

Çünki sualların cavabı yoxdu

Çünki günahların savabı yoxdu.

Zaman bitirməyə hesablanıbdır,

Tapıb itirməyə hesablanıbdır.

Mən vida yerini bomboş saxladım…

Mən bu ayrılığı sərxoş saxladım.

Sərxoş saxladım ki, aylıb qəfil,

Xəncər saplamasın xatirələrə.

Birtəhər özüyçün yaşasın hərə.

Gecə sübhə kimi yedi bitirdi,

Suallar beynimi elə bir ucdan,

Görəsən nə qədər iş düşər bizə,

Hakim kürsüsündə otursa vicdan,

Mindin yel qanadlı atlara getdin.

Ən dərin ən səssiz qatlara getdin.

Bəlkə sən güc tapıb əlvida yazdın..

Bilmirəm, ancaq-

Mən vida yerini bomboş saxladım,

Əlvida yerini bomboş saxladım...

Ələsgər Əlioğlu - BU GÜNÜMÜN ŞAİRİ

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Heç düzəldənmir qəddini,

Qələmini qəm qəddəyir...

Zaman da bilmir qədrini,

Görsün nə çəkdi şairi.

Ağrı-acıya bənd olub,

Ağ gününə kəmənd olub...

Dünya özü həpənd olub,

Nəyə gərəkdi şairi!?

Çıxmaz dərdin çilləsindən,

Aşar əsrin qülləsindən...

Bu günümün gülləsindən,

Qat-qat gödəkdi şairi!..

Gülnar Ümid - Hər şeyi silmişdim

Sat, 04 Jul 2026 20:31:43 +0000

Hər şeyi silmişdim, bəlkə də heç yox,

Dedim, bu sevdadan uzaq qaçım mən.

Səni unutmağı bir borc bilib mən,

Özgə bir şəhərə qapı açım mən.

Yollar dəyişsə də, izlər itsə də,

Sən demə yollarım sənə tərəfmiş.

Bilsəydim hamıdan gizli saxlardım,

Bilmədim sevgi də gözə gələrmiş.

Bağışla, mən hara getdimsə, ürək,

Səni unutmağı yaddan çıxartdı.

Mən sənə qaçmağı əzbərləmişdim,

Sən yada salmağı yaddan çıxartdın.

Nə etsəm, bu bəxti dəyişmək olmur,

Məsafə sevgini azalda bilmir.

İnsan hər şəhərə öyrəşir, amma,

Özündən uzağa qaçmağı bilmir.

Sən gedən yollara səpələnmişəm,

Məni bu yollardan yığır xatirən.

İncimə, nə yalan deyim ki, daha

Əziz deyil xətrin qədər xatirən...

Aida Adıgözəlin ŞEİRLƏRİ

Sat, 04 Jul 2026 20:18:11 +0000

Baş alıb gedimmi, tək, unutmağa?

Bir öz əlin olsun, bir də öz yaxan.

Gəl səni ağlayım, elə ağlayım,

tüklərin ürpərsin, saçın qabarsın

evdə yalan olsun südəmər çağan.

Gecə layla çalam xatirən üstə,

sən də mürgüləyib xumar yatasan.

Axım gözlərindən şirin yuxu tək,

hey məni görəsən başım sinəndə

sübhədək yuxunda bala batasan.

Səhər oyanasan gözün axtara,

yanında kimsə yox, qucağın da boş.

Tavanın ağlayır, yataq cılxa su...

gözlərin böyüyə, ağlın oynaya,

yox, dəli deyilsən, nə də ki sərxoş...

Bütün divarlarda ayrılıq rəsmi,

özündən gedəsən qəşş edib gülüb.

Qaçıb axtarasan yuxularını

başının üstündə bir qadın şəkli,

ürəyi partlayıb gecədən ölüb...

***

Bir dünya xoşbəxtlik idin

ucub getdin əllərimdən.

Yarım tikili yuvamdın,

qopdun, düşdün millərindən.

Qəlb evimi qəfil caldın,

könlümdə laləzar saldın.

Əlimdə tək ləcək qaldın,

bağca dolu güllərimdən.

Sevda bir zəhərli oxmuş ,

nişangahda hədəf çoxmuş.

Sən demə xəbərim yoxmuş,

sevginin lal dillərindən.

Get, aparsın səni yollar,

aramıza hörsün divar.

Mən də qalan son yadigar,

iz saldığın cöllərindən.

Qoxun qalsın, soluxmasın,

eşq ocağım koruxmasın.

Sən üzr istə, darıxmasın,

sənsiz qalan tellərimdən.

Ah, bu boğuq bürkülər,

can yandıran istilər,

maqnit qasırğaları.

Könül meşələrində

çıxan güclü yanğınlar,

sonunda bir ovuc köz

həzin-həzin tüstülər.

Hər yanğılı gündüzün

sərin günəş batışı.

Gecə səssizliyində

içindəki zülmətlər

ürək döyüntüsünün

nəbz çırpıntısında

gizli həsrət bəstələr.

Ən qəmgin ninnilərdə

çoban tütəyi inlər.

Qor atəşə çırpılar,

ocaq özün yandırar.

Hər yanğının öncəsi,

hər yanğının sonrası,

ah, bu qulağımdakı

şeytan pıçıltısını

andıran sirli səslər.

Aran qızları

Bəlkə də günəşi, istisindəndir,

yaman havalıdır Aran qızları.

Hünər et yaxın dur, qasıb qovursun,

duzlu, yandırandı şoran qızları.

Torpağın ətrini əlində axtar,

üzü göz oxşayar, əsməri rəngi.

Çay istə gətirsin Kürün suyundan,

ah, necə pürrəngi, necə pürrəngi...

Şamama ətirli, yemiş kimi bal,

şah tuta bənzəyir, məti süzülür.

Ay dəliqanlılar, Kür qırağında

gör Aran qızları necə düzülür.

Səhər şəbnəmində yuyub daranar,

saçını sünbüllə buran qızları.

Çox uzağa getmə, yaxında axtar,

ərin qulluğunda duran qızları.

Bu qədər tərifə nöqsanı da var,

yaman qısqanc olur şirin qızları.

Yayın ortasında səni titrədər,

tufanı özündən boran qızları.

...Yaman qəribsədim elim-obamçın,

görən harda qaldı küdrü gəncliyim.

Eh, Bakı, eh Bakı, incimə məndən

elə orda qaldı ömür dincliyim...

Təranə Məmməd : - Yenə hüzuruna gəlmişəm sənin

Sat, 04 Jul 2026 19:02:18 +0000

Yenə hüzuruna gəlmişəm sənin.

Uzat əllərini, əlimdən yapış.

Ötürmə köksünü hey həzin-həzin,

Bu yol aramızda cəmi bir qarış.

Keçirəm çöllərdən, dağdan , dərədən,

Sənin pıçıltını eşitmək üçün.

Sənə neçə kərə baş əyirəm mən,

Bəyaz əllərinə toxunmaq üçün.

Duyursan qəlbimin döyüntüsünü,

Sənə ürəyimi mən açmasam da.

Sezib anlayırsan hər bir sözümü,

Özün kəlmə kəsib danışmasan da.

İlk sevgi oduna alışan zaman,

Səninlə söhbətə gəlir gözəllər.

Bəlkə də onların göz yaşlarından,

Suların bu qədər duzludur, Xəzər!

Bəhram Bilaloğlu - Ay var ki, gəlir

Sat, 04 Jul 2026 19:20:26 +0000

Ay var ki, gəlir,

Eşq oduna, atəşə dönnəm.

Göylərdən axan,

Hala tərəf,heydərə bəndəm.

Yanmışsa ürək,

Göylə təmas,xəttini açmış.

Can vermiş,əda,

Qəlb evinin səddini açmış.

Sultanlıq edən,

Dövrü qənimət bilər,hərçənd.

Aydınlıq edər,

Sübhü səna eyləyər bər,bənd.

Meyl eyləyərəm,

Haqq evinə,zirvə,şərəfdir.

Yerdən ucalan,

Ruhu fəda,eşqə tərəfdir.

ƏHMƏD CƏFƏROĞLU HAQQINDA MONOQRAFİYA YAYINLANDI

Sat, 04 Jul 2026 20:18:12 +0000

Bu günlərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunun Türk xalqları folkloru şöbəsinin baş elmi işçisi, professor Almaz Həsənqızının “Əhməd Cəfəroğlunun folklor araşdırmaları” adlı monoqrafiyası nəşr olunub. Folklor İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında nəfis şəkildə yayımlanan, I Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə ithaf olunan kitabın elmi redaktoru professor Tofiq Məlikli, ön sözün müəllifi professor Osman Fikri Sertkaya, rəyçiləri isə professor Sebahattin Şimşir və professor Pərvanə Bayramdır.

XX yüzil Azərbaycan mühacirətinin görkəmli nümayəndəsi, dünya şöhrətli türkoloq, uzun illər İstanbul Universitetinin Türk dili və ədəbiyyatı kafedrasının professoru vəzifəsində çalışmış Əhməd Cəfəroğlu haqqında yazılan monoqrafiyada onun folklorla bağlı araşdırmaları sistemli təhlil obyektinə çevrilmişdir. Kitabda alimin folklorşünaslıq araşdırmaları türkoloji tədqiqatları ilə əlaqəli şəkildə dəyərləndirilmişdir.

Monoqrafiyaya yazdığı ön sözdə Əhməd Cəfəroğlunu Mahmud Kaşğarlıvə Fridrix Vilhelm Radloffdan sonra dünyanın üçüncü böyük türkoloqu kimi dəyərləndirən professor Osman Fikri Sertkaya onun həyatının gizli məqamlarına toxunmuş, yazılarına görə İ.V.Stalinin təkidi ilə Sovet Rusiyasına təhvil verilməsinin istəndiyini, lakin Mustafa Kamal Atatürkünmüvəqqəti olaraq universitetdən uzaqlaşdırmaqla məsələni yoluna qoyduğunu qeyd etmişdir.

Monoqrafiyanın “Sayaçı sözlərinin arxaik düşüncə qatları”, Azərbaycan bayatılarının Avropada tanıdılması”, “İnanc və ovsunların funksional-semantik təhlili”, “Paremioloji vahidlərin fərqli yozumu”, “Türk mifoloji sistemi onomastik düşüncə axarında”, “Qopuzun dünya kültüründə yeri və aşıq sənəti”, “Əfsanə, lətifə və nağılların ideya-estetik özəllikləri”, “Türk epik ənənəsi və dastan poetikası”, “Folklor mətnlərinin toplanması və sistemləşdirilməsi sahəsindəki fəaliyyəti”, “Tanıtım yazıları” və başqa bölmələrində Əhməd Cəfəroğlunun zəngin folklor araşdırmaları sistemli şəkildə təhlilə çəkilmişdir.

Kitabda, eyni zamanda Əhməd Cəfəroğlunun türkologiyaya töhfələri barədə geniş bəhs olunmuş, həmçinin xatirələr işığında həyat və yaradıcılığının bilinməyən məqamlarına toxunulmuşdu

Vaqif YUSİFLİ : - Əyalətdə yaşasa da...

Sat, 04 Jul 2026 20:18:13 +0000

(Arif Fərzəlinin 70 yaşına)

Qatyanın dibində bir çiçək gördüm –

Gözləri qamaşdı, gördü sehrdi.

Gördü daş deyil, götürüb ata,

Gördü heyvan deyil, gördü quş deyil.

Tuşlaya oxunu, çəkə yayını

Qayanın dibində bir çiçək gördü,

Çırtladı çiçəyi, əsdi ürəyi,

Gördü ürəyini sıxan şeirdi

Gördü, damarından axan şeirdi.

Atdı yayını,

Götürüb oxunu, gəldi yaxına

Qayanın üzərinə,

var gücüylı basdı.

Ilk şeirini yazdı

“İlk şeir” adlı bu şeirin müəllifi Arif Fərzəlidir. O, bu şeiri iyirmi yaşlarında yazmışdı. Şeiri sehirli çiçəyə bənzədirdi. Və indi 70 yaşına çatanda da Arif o sehirli çiçəkdən – şeirdən ayrılmayıb. Arif Fərzəli BDU-nu bitirib, uzun illər orta məktəb- Masallının Xırlandalı kəndində müəllim işləyib . Ədəbi aləmdə bir şair kimi tanınıb, sevilib. Əyalətdə yaşasa da, böyük ədəbi mühitdə yeri var.

Arif Fərzəli səksəninci illərin əvvəllərində o gur şeir axınında ədəbiyyata gəldi. Elə bir dövrdə ki, hər zaman olduğu kimi seçilmək, fərqlənmək, öz məxsusi deyim tərzini, dünyaya, həyata poetik görümünü hifz eləmək o qədər də asan deyildi. “Səksənincilər” sırasında istedadlı cavanlar az deyildi və çox keçmədən onların əksəriyyəti poeziyada etiraf olundular – Ağalar Mirzə, Adil Mirseyid, Akif Səməd,Əbülfət Mədətoğlu, Əjdər Ol, Əlisəmid Kür, Ramiz Qusarçaylı, Ağacəfər Həsənli, Nisəbəyim, Namizəd Xalidoğlu, Sabir Sarvan, Səməd Qara-çöp, Məmməd İlqar, Zirəddin Qafarlı, Qəşəm Nəcəfzadə, Zahid Sarıtorpaq, Adil Cəmil, Saday Şəkərli, Mahirə Abdulla, Akif Əhmədgil imzaları bir ədəbi nəslin formalaşdığını sübut etdi. Onlar şeirləri ilə ədəbiyyatda yeni bir SƏS (əlbəttə, bir nəslin SƏSi) yaratdılar. Eyni ədəbi nəslə mənsub olan bu şairlərin mövzuları bir-birinə yaxın olsa da, yazı tərzi, poetik ifadə üsulu bir-birinə bənzəmirdi.

Arif Fərzəli Xudakərim Fərzəliyevin oğludur. Xudakərim müəllim cənub bölgəsində tanınan, sevilən ziyalılardan biri idi və təkcə kənd müəllimi kimi deyil, həm də bir şair kimi tanınırdı. Özü də bəhri-təvil ustası kimi. Əlbəttə, “ot kökü üstdə bitər” və Arifın də şeirə, sənətə meyil etməsində Xudakərim müəllimin böyük təsiri olub.

Arif Fərzəli Vətənini, elini, obasını, kəndini sevən bir şairdir və mənim fıkrimcə, hər hansı şair haqqında söhbətə də elə bu nöqtədən başlamaq lazımdır. Təbiət şeiri də, məhəbbət şeiri də bundan sonra gəlir.

Dilinin ucunda

ilk sözün nübarı,

çoxdan gözləyirdim

bu baharı.

Çörək desən-çörəyin olar,

su desən-suyun olar,

ana desən-anan olar.

Amma ilk dəfə

vətən de, qızım!

Vətənin olsun-

çörəyin də olacaq,

suyun da olacaq,

anan da olacaq.

Bu şeiri Arf Fərzəli 40 il bundan əvvəl yazıb və bu 40 il ərzində Arifin şeirlərindən Vətən rayihəsi əksilməyib. Vətəndən yazmaq, təbii ki, onu çılpaq və ritorik, şablon ifadələrlə, yavan-yalxı sözlərlə tərənnüm etmək deyil. Əgər özünü Vətənin bir zərrəsi hesab edirsənsə və həm də şairsənsə, yazdığın şeir də Vətənin adına layiq olmalıdır. Arifın birbaşa tərənnüm, vəsf şeirləri yoxdur, o, həmişə mədhdən, tərifdən qaçıb. Vətənin başına gələn fəlakət, tarixin keçmişində yaşanan kədərli olaylar da düşündürüb onu, uğurlar da. “Qanlı şənbə duası” şeirini oxuyuram və oxuduğum 20 yanvar faciəsi ilə bağlı onlarla, yüzlərlə şeirdən bircəsinə belə oxşamır bu şeir:

Səni and verirəm öz qüdrətinə,

Müqəddəs adına and verrəm səni!

Bu qəmi-qüssəni çox görmə mənə,

Alma bu kədərin əlindən məni.

Məlhəm istəmirəm səndən, ilahi!

Mənəm, istəmirəm tər-təsəllini.

Alma bu kədəri məndən, ilahi!

Alma bu kədərin əlindən məni.

Arif Fərzəlinin şeirləri həyatdan, yaşadığı mühitdən gələn təsirləri, intibaları əks etdirir. Amma təkrar edim ki, Arifın şeiri o zaman uğurlu alınır ki, orada şeirin mahiyyətini təşkil edən, ona ruh və can vcrən bədii təsvir vasitələri öz əksini tapır. Baxın:

Uçqunu, daşqını almaz eyninə,

Almaz qayalarla döş-döşə durar.

Buludu, dumanı geyər əyninə,

Bu kənd şimşəklərə soba yandırar.

Arif Fərzəli bu günün həqiqətləri ilə yaşayan şairdir. Amma “dövran”şairi deyil, yenə sovet dönəmində olduğu kimi liderlərə, əmək qabaqcıllarına şeirlər həsr etsin. Bu günün şairi son dərəcə mürəkkəb, təzadllı, xaotik dövrümüzün, amma heç vaxt gələcək haqqında ümidimizi itirmədiyimiz çağımızın həqiqətlərini qələmə almalıdır. Bu həqiqətlərin içində “tənha adamın yuxularından” tutmuş divardan asılmış əsgər şəkillərinə qədər, bugünkü toy bazarının milli adətlərimizin üstünə çökməsindən tutmuş qələmin, sözün müqəddəsliyinə qədər hər şeyi taparsan.

Arif yaşadığı o balaca kənddən dünyaya, kainata, Yerə, Göyə, insan cəmiyyətinə, təbiətə boylana bilir. Və onun şeirlərində sevgi əzəblarını da duya bilərsən:

Sağım durub öz solumu qarğıyar,

Kim girdi ki, özüm girdim araya.

Bu ürəyi, bu taleyi yarıya

Böləmmədim bu sevdanın yolunda.

Oz əlimnən qayçılandım bir ömür,

Qamçıladım-qamçılandım bir ömür.

Bir buluddum, damcılandım bir ömür,

Sellənmədim bu sevdanın yolunda.

Nə üstünə çaxa bildim özümü,

Nə üstündən yığa bildim izimi.

Dədə Kərəm, külün tutsun gözümü,

Oləmmədim bu sevdanın yolunda.

Arif Fərzəli bir neçə ildi ki, səs tellərindən əziyyət çəkir, çətin danışır. Amma şeirlərində mən onun gur səsini eşidirəm. Arif pıçıltıyla danışmağı sevmir, şeirlərində də səssizlik, sükunət hiss eləmədim. Amma bunun əksinə, qışqırtı, bağırtı da yoxdu. SƏS var, Sədavar, həzinliyi də, kövrəkliyi də, etirazı da, sevincini ifadə etməyi də, qəmini bizimlə bölüşməyi də o SƏSdən gəlir. Həyatı, dünyanı, insanlan sevir: “Dünya yaşamalı dünyadı elə, Öpüb oxşamalı dünyadı, qardaş”– deyir.

Masallının Muğan çölündə– Xırmandalı kəndində, hir ocaq başında, nəvə şirinliyində, isti təndir çörəyinin ətrində... və bir də özü üçün yaratdığı və heç bir zaman ayrıla bilmədiyi şeir dünyasında yazır- varadır ARİF FƏRZƏLİ.

Faiq Balabəyli -Dost da gələr, yad da gələr

Sat, 04 Jul 2026 19:20:34 +0000

Dost da gələr, yad da gələr

hər biri, bir adda gələr

kül altında od da gələr,

gələr məni yaxıb gedər.

Bu dünya ilkdən belədi

gah sevincdir, gah tələdi

gələn, gəlib yox küməmi

gər başıma yıxıb gedər.

Nə deyirsiz mərdə deyin

qəmə deyin, dərdə deyin

qərib ölən yerdə, deyin

bulud ağlar çıxıb gedər.

Aləmzər Sadıqqızı - Min ildə bir qarış yol gedən qadın...

Sat, 04 Jul 2026 19:02:18 +0000

Göylərlərin altında , yerin üstündə,

Hər gecə hönkürən bir qadın ölür...

Səhərlər dip-diri açır gözünü,

Ömrünü min dərdə, qayğıya bölür.

Yıxılıb dünyası başdan -binadan,

Hər isti kəlmədən üşüyən qadın...

Aləmin dərdini içinə yığıb,

İçində aləmi düşünən qadın...

Mələk ürəyindən dar ağacına

Hər gecə yüz dəfə yolunu azar...

Barmağı ucunda yeriyər ömrə,

Ürəyi üstündə nağıllar yazar...

Dərdini , odunu bilən tapılmaz,

Hər axşam içindən qaralan qadın...

Günəşi unudan , ayı itirən,

Payızın yerinə saralan qadın...

Qarışıb içində fəsillər, illər,

Yayda da qar yağar arzularına...

Hərdən durnalara qoşulub geder,

Gedər on yaşının nağıllarına...

Nə nağıl tükənər, nə ömür bitər,

Bir tikə ümidə şükr edən qadın...

Min ildir yolları tənha yüyürən,

Min ildə bir qarış yol gedən qadın.

13.3.2019

Adilə Nəzər : - “HAQQ!” DEYƏ-DEYƏ

Sat, 04 Jul 2026 19:02:18 +0000

Mən dilsiz bir bəndə, sən uca bəyan,

Verdim başdan huşu “Haqq!” deyə-deyə...

Eşqinin odunda bişdim, ey Sultan!

Uçdu canım quşu “Haqq!” deyə-deyə...

Dünyanın yükünü çəkdim, yoruldum,

Bulud tək boşaldım, su tək duruldum.

Mən sənə elə bir sirdən vuruldum,

Oldum qınaq tuşu “Haqq!” deyə-deyə.

Gecələr pərvanə tək şəmə gəldim,

Sənə yaxınlaşan o dəmə gəldim.

Mən bu xərabatda saz qəmə gəldim,

İnlər simin xoşu “Haqq!” deyə-deyə...

Nə mülkə bağlıyam, nə ada, sana,

Baxma bu zahirdə sınıq insana.

Könül pəncərəmdən baxıb cahana,

Adilə yan, üşu “Haqq!” deyə-deyə...

02.07.2026

Yunus Oğuzun üç kitabı bir romanda- “Qara Yusif”

Sat, 04 Jul 2026 20:18:12 +0000

Yenises.az xəbər verir ki, Azərbaycanın tanınmış yazıçı-publisisti Yunus Oğuz yeni tarixi əsərini - "Qara Yusif" romanını başa çatdırıb. Üç kitabdan ibarət olan romanın bu ilin sonunadək çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilməsi nəzərdə tutulur.

Tarixi hadisələr və görkəmli şəxsiyyətlərin həyatından bəhs edən əsər Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin fəaliyyətini əhatə edir. Romanın birinci kitabı "Əmir Teymur və Qara Yusif", ikincisi "Qara Yusif və Teymurilər", üçüncü kitab isə "Qara Yusif və Teymuri hökmdarı Şahruh" adlanır.

Müəllifin yeni əsərində orta əsrlər dövrünün mühüm siyasi prosesləri, Qara Yusifin hakimiyyət uğrunda mübarizəsi və bölgədə baş verən tarixi hadisələr bədii dillə təqdim olunur. Tarixsevərlərin marağına səbəb olacaq romanın nəşri artıq ədəbiyyat ictimaiyyətində diqqətlə gözlənilir.

BAKIDAN QARABAĞA SƏYAHƏT - Ağamahmud Səmədov yazır

Sat, 04 Jul 2026 20:18:13 +0000

Uşaqlıq arzusu, Qarabağ həsrəti və böyük dönüş

Tale elə gətirmişdi ki, mən Azərbaycanın qədim Şirvan mahalının ürəyi sayılan Şamaxıda dünyaya göz açmış, burada orta təhsil almış, daha sonra Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU-da) mühəndis-geoloq ixtisasına yiyələnmişdim. Ali təhsilimi başa vurduqdan sonra təyinatla dörd il Qazaxıstanda çalışmış, vətənə qayıtdıqdan sonra isə əmək fəaliyyətimi Balakən rayonunun dağlıq ərazilərində yerləşən məşhur Filizçay polimetal yatağında geoloji-kəşfiyyat işlərində davam etdirmişdim.

Peşəm məni Azərbaycanın müxtəlif guşələrinə aparmış, ölkəmizin zəngin təbiətini, insanlarını, adət-ənənələrini yaxından tanımaq imkanı yaratmışdı. Lakin bütün bu illər ərzində qəlbimdə bir arzu yaşayırdı – qədim muğam və sənət yurdu olan Qarabağı görmək, Şuşanın daş küçələrində gəzmək, Cıdır düzündən Qarabağın ecazkar mənzərəsini seyr etmək, Laçının, Kəlbəcərin bənzərsiz təbiəti ilə tanış olmaq.

Düşünürdüm ki, nə vaxtsa münasib bir fürsət yaranacaq və bu arzumu gerçəkləşdirəcəyəm. Təəssüf ki, tarix başqa cür hökm verdi.
Ötən əsrin səksəninci illərinin sonlarından etibarən Qarabağ bölgəsində separatçılıq meyilləri güclənməyə başladı. Məlum olduğu kimi, Qarabağ Azərbaycanın qədim torpaqlarından biri olsa da, 1923-cü ildə keçmiş SSRİ rəhbərliyində təmsil olunan erməni dairələrinin təsiri ilə bölgənin bir hissəsində Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradılmışdı.

1988-ci ildən başlayaraq bölgədə gərginlik getdikcə dərinləşdi, azərbaycanlılar və ermənilər arasında qarşıdurma silahlı münaqişəyə çevrildi. Son nəticədə bu proses uzun illər davam edən Qarabağ müharibəsinə gətirib çıxardı.

Müharibə hər iki xalqa ağır itkilər yaşatsa da, Azərbaycan üçün son dərəcə faciəli nəticələr doğurdu. Minlərlə insan həyatını itirdi, bir milyondan artıq soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü. Onların böyük bir hissəsi Ermənistandan qovulan azərbaycanlılar, qalanları isə işğal edilmiş rayonlardan didərgin düşən insanlar idi.

Həmin illərdə Azərbaycanın əhalisi təxminən səkkiz milyon nəfər idi və hər səkkiz nəfərdən biri qaçqın və ya məcburi köçkün həyatı yaşayırdı. Bu, təkcə ölkəmiz üçün deyil, bütün region üçün böyük humanitar fəlakət hesab olunurdu.

1992-ci ilin şaxtalı fevral gecəsində baş vermiş Xocalı faciəsi isə xalqımızın yaddaşında sağalmaz yara açdı. Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş bu qətliam Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrildi. Xocalı yalnız böyük insan itkisi ilə deyil, xalqımızın mənəvi yaddaşına vurulan ağır zərbə kimi də tarixdə qaldı.

Sonrakı illərdə Bakıya dəvət olundum və yeni yaradılmış Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyində çalışmağa başladım. Xidmət fəaliyyətim məni Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələrinə apardı. Ölkəmizin təbiətini yaxından tanıdım, müxtəlif bölgələrdə yaşayan insanların həyat tərzi, məişəti, adət-ənənələri ilə tanış oldum.

Azərbaycanın gözəlliklərini gördükcə vətənimə olan sevgim daha da artırdı. Lakin harada olmağımdan asılı olmayaraq, mənimlə birlikdə milyonlarla azərbaycanlının qəlbində bir nisgil yaşayırdı – Qarabağ həsrəti.

Uzun illər bu həsrət hər birimizin həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi. Qarabağ təkcə işğal edilmiş torpaq deyildi. O, xalqımızın tarixinin, mədəniyyətinin, musiqisinin, poeziyasının və milli yaddaşının mühüm parçası idi.

Nəhayət, zaman öz sözünü dedi.

Azərbaycan xalqının birliyi, dövlətimizin siyasi iradəsi, ordumuzun gücü və şəhidlərimizin qəhrəmanlığı nəticəsində tarixi ədalət bərpa olundu, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad edildi.

Bu gün həmin torpaqlarda genişmiqyaslı quruculuq və abadlıq işləri aparılır. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, yeni yaşayış məntəqələri salınır, yollar çəkilir, tunellər və körpülər inşa edilir.

Ən sevindirici hal isə ondan ibarətdir ki, uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanlar doğma torpaqlarına qayıtmağa başlayıblar.
İki il əvvəl mənə bir qrup həmkarımla birlikdə Qarabağın bir hissəsini – Ağdamı və Ağdərəni ziyarət etmək nəsib olmuşdu. Bir vaxtlar Qarabağın ən abad və inkişaf etmiş şəhərlərindən sayılan Ağdamın xarabalıqlarını görəndə dərin sarsıntı keçirmişdim.

Dağıdılmış yaşayış məntəqələri, viran edilmiş evlər, məhv olunmuş infrastrukturlar müharibənin nə qədər ağır izlər buraxdığını açıq şəkildə göstərirdi. Xüsusilə qəbiristanlıqlarda törədilmiş vandalizm aktları insanı sarsıdırdı.
Bütün bunlara baxmayaraq, həmin torpaqlarda həyatın yenidən canlanması, yeni yolların çəkilməsi, yaşayış məntəqələrinin tikilməsi gələcəyə böyük ümid bəxş edirdi.
Bu dəfəki səfərim isə daha geniş marşrutu əhatə edirdi. Qarabağın cənub rayonlarından başlayaraq Laçına, Şuşaya qədər uzanan yol bizi həm tariximizin ağrılı səhifələri ilə üz-üzə gətirəcək, həm də dirçəlişin canlı şahidinə çevirəcəkdi.

Beləliklə, uzun illər qəlbimdə yaşatdığım arzunun həyata keçdiyi gün gəlib çatdı və mən Bakından Qarabağa doğru yola çıxdım...

Bakından yola düşərkən. Füzuli və Cəbrayıla doğru

Qarabağa bu dəfəki səfərim mənim üçün sadəcə növbəti ezamiyyət və ya adi bir səyahət deyildi. Bu, uzun illər qəlbimdə yaşatdığım arzunun gerçəkləşməsi, həsrətində olduğum torpaqlarla yenidən qovuşmaq hissi idi.

Səfər yoldaşlarım Azərbaycanda körpü və tunellərin inşasında, hidrotexniki qurğuların tikintisində, mürəkkəb relyefə malik ərazilərdə yolların salınmasında, eləcə də faydalı qazıntı yataqlarının işlənilməsində mühüm xidmətləri olan «Azinterpartlayış-X» MMC-nin əməkdaşları, dəyərli dostlarım – layihələr üzrə menecer Mətləb Quliyev və Ülvi Xankişizadə idi.

Marşrutumuzu elə seçmişdik ki, Qarabağın işğal dövründə böyük dağıntılara məruz qalmış rayonlarını – Füzulini, Cəbrayılı, Zəngilanı, Qubadlını və

Laçını yaxından görmək imkanımız olsun.

Bakını arxada qoyub cənub-qərb istiqamətində irəlilədikcə magistral yolun hər iki tərəfində uzanan yaşıllıqlar diqqətimizi cəlb edirdi. Qaradağ rayonundan Salyan istiqamətinə doğru yolboyu salınmış meşə zolaqları ətrafa xüsusi gözəllik bəxş edirdi.

Bu mənzərəni seyr etdikcə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyində çalışdığım illər yadıma düşürdü. Nazirliyin yarandığı dövrdən etibarən onun rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı yaşıllaşdırma tədbirləri nəticəsində respublikanın bir çox magistral yollarının kənarları, eləcə də Abşeron yarımadasının xeyli hissəsi yeni meşə zolaqları ilə örtülmüşdür. Bu dəyişikliklər ölkəmizin təbii mühitinin yaxşılaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Salyan, Biləsuvar, İmişli və Beyləqan rayonlarının ərazilərini keçərək Füzuli rayonuna daxil oluruq. Horadiz qəsəbəsinin yaxınlığından keçərkən yolboyu vaxtilə abad olmuş, lakin işğal illərində viran edilmiş kəndlərin qalıqlarını görürük. Bu mənzərə insanın qəlbində dərin təəssüf hissi yaradır.
Füzuli rayonu Qarabağ müharibəsi zamanı ən çox dağıntıya məruz qalmış ərazilərdən biri olmuşdur. İşğal dövründə yaşayış məntəqələri ilə yanaşı, çoxsaylı tarix və mədəniyyət abidələri, o cümlədən yaşayış məskənləri və kurqan tipli arxeoloji abidələr də ciddi zərər görmüşdür.

Bu gün isə Füzulidə tamamilə fərqli mənzərə hökm sürür. Burada genişmiqyaslı tikinti və quruculuq işləri həyata keçirilir, yeni infrastruktur yaradılır.
Azad edilmiş ərazilərdə tikilən ilk beynəlxalq hava limanı məhz Füzulidə inşa edilmişdir. 2021-ci ilin oktyabr ayında istifadəyə verilən Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı Qarabağın əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilmişdir. Təsadüfi deyil ki, bu hava limanını çox vaxt Qarabağın «hava qapısı» adlandırırlar.

Horadizdən irəlilədikcə Qarabağın düzənlik hissəsindən dağətəyi ərazilərə keçidin necə dəyişdiyini aydın müşahidə etmək mümkündür. Müharibədən sonra aparılan yenidənqurma işləri hər addımda hiss olunur. Yeni yollar, körpülər, yaşayış massivləri və infrastruktur obyektləri bölgənin gələcəyinə olan inamı daha da artırır.

Füzuli Qarabağın cənub qapısı hesab olunur. Burada həm keçmişin ağrı-acıları, həm də gələcəyə ünvanlanan böyük ümidlər bir araya gəlir.
Bir qədər sonra Cəbrayıl rayonunun ərazisinə daxil oluruq. Yolun bir hissəsi Araz çayının sol sahili boyunca, Azərbaycan ilə İran arasındakı dövlət sərhədi istiqamətində uzanır.

Cəbrayıl rayonu 1993-cü ildə işğal olunduqdan sonra yaşayış məntəqələrinin böyük əksəriyyəti dağıdılmış, rayonun tarixi-mədəni irsinə ciddi zərər vurulmuşdu. Şəhər və kəndlər demək olar ki, tamamilə viran edilmiş, məktəblər, xəstəxanalar, inzibati binalar və digər sosial obyektlər istifadəyə yararsız vəziyyətə salınmışdı.

İşğal nəticəsində avtomobil yolları və körpülər dağıdılmış, elektrik, rabitə və su təchizatı sistemləri sıradan çıxarılmışdı. Əkin sahələri uzun illər istifadəsiz qalmış, bağlar və üzüm plantasiyaları məhv edilmişdi. Meşələrə və otlaq sahələrinə də ciddi ziyan dəymişdi.

Lakin bu gün Cəbrayılda tamam başqa bir mənzərə ilə qarşılaşırıq. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində burada geniş bərpa və yenidənqurma işləri aparılır. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, infrastrukturun yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirilir.

Cəbrayılın adı çəkiləndə 2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı azad edilmiş Lələtəpə yüksəkliyi də yada düşür. Həmin strateji yüksəklik üzərində nəzarətin bərpası təkcə hərbi baxımdan deyil, həm də mənəvi cəhətdən mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Lələtəpənin azad olunması Cocuq Mərcanlı kəndində həyatın yenidən bərpasına imkan yaratdı.

Səfər yoldaşımız Mətləb Quliyev uşaqlıq illərinin keçdiyi Böyük Mərcanlı kəndində maşından düşərək vaxtilə yaşadıqları evin dağıntılarını bizə göstərdi.

“Burada bizim hər şeyimiz - qəşəng evimiz, həyət-bacamız; çoxlu ərik ağacları olan bağımız, mal-qaramız var idi. Maraqlıdır indi onların yerində yalnız gördüyünüz bu daş topaları qalıb” dedi və kövrəldi. Onun keçirdiyi hissləri sözlə ifadə etmək çətin idi. Uşaqlıq xatirələrinin yaşadığı məkanın dağıntılar içərisində qalması hər birimizi kövrəltdi.

Bu torpaqlarda keçmişin izləri ilə gələcəyin ümidləri yanaşı addımlayırdı. Qarabağın dirçəlişi artıq bir arzu deyil, göz önündə gerçəkləşən həqiqət idi.

Zəngilan və Qubadlı: Arazboyu torpaqlardan Zəngəzur dağlarına doğru

Cəbrayılı geridə qoyaraq yolumuza davam edirik. Araz çayının sahili boyunca uzanan geniş magistral yol bizi Qarabağın daha bir gözəl guşəsinə – Zəngilan rayonuna aparır. Yol boyu rast gəldiyimiz mənzərələr insanı həm kədərləndirir, həm də sevindirirdi. Bir tərəfdən uzun illər davam edən işğalın ağır izləri göz önündə canlanır, digər tərəfdən isə dirçəlişin və quruculuğun nəfəsi hər addımda hiss olunurdu.

Arazboyu düzənliklərdə vaxtilə abad yaşayış məntəqələrinin yerləşdiyi ərazilər indi yenidən həyata qovuşmağa başlayıb. Bir zamanlar viran qoyulmuş torpaqlarda yeni yollar çəkilir, yaşayış məhəllələri salınır, mühəndis-kommunikasiya xətləri bərpa edilir.

İşğal dövründə Zəngilan rayonu da Qarabağın digər bölgələri kimi böyük dağıntılara məruz qalmışdı. Yaşayış məntəqələri, sosial obyektlər, məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət müəssisələri demək olar ki, tamamilə dağıdılmışdı. Təbii sərvətlərdən qeyri-qanuni istifadə olunmuş, meşələrə ciddi ziyan vurulmuşdu.

Bu gün isə Zəngilan tamam başqa sima qazanır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində burada genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Rayonun gələcəkdə mühüm nəqliyyat-logistika mərkəzlərindən birinə çevrilməsi istiqamətində mühüm layihələr reallaşdırılır.

Bu layihələrin ən mühümlərindən biri Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanıdır. Müasir standartlara uyğun inşa edilmiş hava limanı artıq regionun iqtisadi inkişafında və beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsində mühüm rol oynayır.

Zəngilanın adı çəkilərkən ilk növbədə burada həyata keçirilən «Ağıllı kənd» layihəsi yada düşür. Azərbaycanın ilk «Ağıllı kənd» layihəsinin məhz bu rayonda reallaşdırılması təsadüfi deyil. Müasir texnologiyaların tətbiqi, alternativ enerji mənbələrindən istifadə, yüksək səviyyəli infrastruktur və ekoloji yanaşmalar bu layihəni xüsusi əhəmiyyətli edir.

Rayonun zəngin təbiəti də diqqəti cəlb edir. Azərbaycanın ən qədim çinar meşələrinin bir hissəsi məhz Zəngilan ərazisində yerləşir. Buradakı zəngin flora və fauna, məhsuldar torpaqlar və əlverişli iqlim şəraiti rayonun kənd təsərrüfatı potensialını daha da artırır.

Yolumuz bizi tədricən Qubadlıya doğru aparır.

Artıq düzənlik ərazilər arxada qalır, qarşımızda Zəngəzur silsiləsinin möhtəşəm dağları ucalır. Mənzərə getdikcə dəyişir, relyef daha sərt və daha füsunkar xarakter alır.

Qubadlıya daxil olduqca Həkəri çayının vadisi boyunca uzanan gözəl mənzərələr diqqəti cəlb edir. Dağların qoynunda yerləşən kəndlərin panoramı, yaşıl yamaclar, çay boyunca uzanan təbii landşaft insanı valeh edir.

Təəssüf ki, bu gözəlliklərin fonunda işğalın ağır nəticələri də özünü göstərir. Burada da yaşayış məntəqələri ciddi dağıntılara məruz qalmış, sosial infrastruktur demək olar ki, məhv edilmişdi.

Lakin bu gün Qubadlıda da həyat yenidən canlanır. Yeni yollar çəkilir, yaşayış məntəqələri salınır, mühəndis-kommunikasiya sistemləri qurulur. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə qayıdışı üçün hərtərəfli şərait yaradılır.

Qubadlının təbiəti özünəməxsus gözəlliyi ilə seçilir. Burada artıq Qarabağın düzənlik hissəsi arxada qalır, Kiçik Qafqazın yüksək dağ mənzərələri üstünlük təşkil edir. Sıldırım qayalar, meşələrlə örtülü yamaclar, dağ çayları və geniş vadilər bu bölgəyə xüsusi gözəllik bəxş edir.
Yol boyu rast gəldiyimiz mənzərələr arasında bir səhnə xüsusilə yaddaşıma həkk olundu. Yolun kənarında sərbəst otlayan bir dəstə Qarabağ atını gördük. Bu nəcib heyvanlar sanki azadlığın, qürurun və yenidən doğuluşun rəmzi idi.

Qarabağ atları əsrlər boyu Azərbaycan xalqının mənəvi sərvəti olmuş, igidliyin, dözümlülüyün və gözəlliyin simvolu kimi tanınmışdır. Onları doğma yurdlarında, azad səmalarda görmək xüsusi duyğular oyadırdı.

Qubadlı artıq təkcə keçmişin ağrılarını deyil, həm də gələcəyin ümidlərini özündə yaşadır. Burada aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri göstərir ki, uzun illər həsrətində olduğumuz torpaqlar yenidən öz əvvəlki şöhrətini qaytarmağa doğru inamla addımlayır.

Qarşımızda isə Qarabağın ən füsunkar guşələrindən biri – dağların qoynunda yerləşən, əsrarəngiz təbiəti ilə seçilən Laçın uzanırdı...

Laçın: Zəngəzurun yaşıl cənnəti

Qubadlını arxada qoyaraq yol getdikcə daha da dağ landşaftı kəskin olurdu. Qarşımızda Zəngəzur dağlarının əzəmətli silsilələri yüksəlirdi. Artıq hiss olunurdu ki, Qarabağın düzənlik hissəsi geridə qalıb və biz Azərbaycanın ən füsunkar guşələrindən birinə – Laçına yaxınlaşırıq.

Laçın təkcə coğrafi mövqeyinə görə deyil, həm də təbiətinin nadir gözəlliyi, zəngin təbii sərvətləri və qədim tarixi ilə ölkəmizin seçilən bölgələrindən biridir. Yol boyu sıldırım qayalar, dərin dərələr, sıx meşələr və dağ çayları bir-birini əvəz edir, insanı valeh edən möhtəşəm mənzərələr yaradırdı.
Dağlıq relyef burada yol tikintisini xeyli mürəkkəbləşdirir. Məhz buna görə də yeni avtomobil magistrallarının çəkilməsi zamanı çoxsaylı tunellərin və körpülərin inşa olunmasına ehtiyac yaranmışdır. Səfərimiz zamanı bu nəhəng mühəndis qurğularını görmək bizdə xüsusi qürur hissi doğururdu. Qısa müddət ərzində həyata keçirilən bu layihələr Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının, mühəndislik potensialının və quruculuq əzminin parlaq nümunəsidir.
Laçın rayonu Kiçik Qafqaz dağ sisteminin ən yüksək və ən gözəl hissələrindən birində yerləşir. Rayon ərazisinin böyük hissəsi dağlıqdır. Burada yüksəkliklər 700 metrdən başlayaraq 3600 metrədək dəyişir. Ən yüksək zirvələrdən biri olan Qızılboğaz dağı öz əzəməti ilə diqqəti cəlb edir.
Laçın uzun illərdir ki, Azərbaycanın təbiət incilərindən biri hesab olunur. Rayonun ərazisində on minlərlə hektar yaylaq sahələri, zəngin meşə massivləri, saf bulaqlar və dağ çəmənlikləri mövcuddur. Yay aylarında bu ərazilər rəngarəng çiçəklərlə örtülür, sərin dağ havası isə buraya xüsusi gözəllik bəxş edir.

Rayonun ərazisindən Həkəri, Zabux, Şəlvə və Minkənd çayları axır. Bu çaylar bölgənin su ehtiyatlarının formalaşmasında mühüm rol oynamaqla yanaşı, onun təbii mənzərəsini daha da zənginləşdirir.

Laçın qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon ərazisində müxtəlif dövrlərə aid kurqanlar, qədim qəbiristanlıqlar, körpülər, məbədlər və digər tarixi abidələr mövcuddur. Bu abidələr bölgənin zəngin keçmişindən, burada yüzillər boyu formalaşmış mədəniyyət və həyat tərzindən xəbər verir.
Təəssüf ki, Qarabağ münaqişəsi Laçından da yan keçməmişdir. Uzun illər işğal altında qalan rayon böyük dağıntılarla üzləşmiş, yaşayış məntəqələri, sosial obyektlər və infrastruktur ciddi zərər görmüşdür.

Bu gün isə Laçın yenidən dirçəlir. Rayon ərazisində genişmiqyaslı quruculuq işləri aparılır, yeni yaşayış məhəllələri salınır, yollar çəkilir, sosial obyektlər tikilir. Uzun illər doğma yurdlarından uzaqda yaşamış insanlar mərhələli şəkildə öz ata-baba torpaqlarına qayıdırlar.

Laçının zəngin təbiəti onun flora və faunasında da öz əksini tapır. Burada palıd, cökə, ağcaqayın, göyrüş, şam və digər ağac növləri geniş yayılmışdır. Rayonun meşələrində qonur ayı, cüyür, qaya keçisi, canavar, tülkü, porsuq, qartal və kəklik kimi heyvan və quş növlərinə rast gəlinir.

Laçın həm də faydalı qazıntılarla zəngin rayonlarımızdandır. Burada civə yataqları, vermikulit ehtiyatları, pemza yataqları, müxtəlif üzlük daşları, inşaat materialları və mineral su mənbələri mövcuddur. Bir geoloq kimi bu zənginliklər mənim üçün xüsusi maraq doğururdu. Bu sərvətlər gələcəkdə həm rayonun, eləcə də respublikamızın iqtisadi inkişafında mühüm rol oynaya bilər.

Laçın haqqında düşünərkən insanın yaddaşında ilk növbədə təbiətin əzəməti canlanır. Sonsuz yaylaqlar, dumanlara bürünmüş dağ zirvələri, buz bulaqları, sıx meşələr və sıldırım qayalar bu bölgəni əsl təbiət möcüzəsinə çevirir.

Təsadüfi deyil ki, Laçını çox vaxt «dağların qoynunda yerləşən yaşıl cənnət» adlandırırlar. Burada insan özünü təbiətlə baş-başa, sanki başqa bir aləmdə hiss edir.

Bu gözəllikləri öz gözlərinlə görmək, uzun illər həsrətində olduğun torpaqlara yenidən qovuşmaq xüsusi hisslər yaşadır. Qəlbdə qürur, sevinc və kövrəklik bir-birinə qarışır. İnsan bir tərəfdən həyata keçirilən möhtəşəm quruculuq işlərinə sevinir, digər tərəfdən isə bu torpaqların keçdiyi ağır yolu xatırlayaraq duyğulanır.

Laçın təkcə strateji əhəmiyyətə malik rayon deyil. O, həm də Azərbaycanın təbiətinin, tarixinin, mədəniyyətinin və milli yaddaşının ayrılmaz parçasıdır.
Qarabağa səfərimizin növbəti dayanacağı isə Qarabağın ürəyi, Azərbaycan mədəniyyətinin beşiyi, hər bir azərbaycanlının qəlbində xüsusi yeri olan

Şuşa şəhəri idi.

Şuşa: Qarabağın tacı, Azərbaycan mədəniyyətinin beşiyi

Laçının əsrarəngiz təbiəti ilə vidalaşaraq yolumuzu Qarabağın mənəvi paytaxtına – Şuşaya doğru davam etdiririk. Yol boyu dağların əzəməti, sıldırım qayalar, dərin dərələr və insanı valeh edən mənzərələr bizi müşayiət edir. Getdikcə hiss olunur ki, yaxınlaşdığımız məkan adi bir şəhər deyil, xalqımızın milli yaddaşında, tarixində və mədəniyyətində xüsusi yeri olan müqəddəs bir ocaqdır.

Şuşa Azərbaycan tarixində, mədəniyyətində və mənəvi həyatında müstəsna yer tutan şəhərlərdən biridir. Qarabağın tacı hesab edilən bu qədim şəhər öz zəngin tarixi, nadir memarlıq abidələri, görkəmli şəxsiyyətləri və bənzərsiz təbiəti ilə əsrlər boyu şöhrət qazanmışdır.

Şuşa şəhəri Qarabağ silsiləsinin yüksək hissəsində, dəniz səviyyəsindən təxminən 1300–1600 metr yüksəklikdə yerləşir. Şəhərin yerləşdiyi ərazi sıldırım qayalarla əhatə olunduğundan təbii istehkam xüsusiyyətlərinə malikdir. Buradan Qarabağın geniş vadilərinə, meşəliklərinə və dağlarına açılan mənzərə insanı heyran edir.

uşanın əsası XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. Mənbələrə görə, şəhər təxminən 1752-ci ildə salınmış və ilk dövrlərdə Pənahabad adı ilə tanınmışdır. Sonralar isə Şuşa adı ilə məşhurlaşaraq Qarabağ xanlığının siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzinə çevrilmişdir.
XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində Şuşa Qafqazın ən mühüm mədəniyyət ocaqlarından biri hesab olunurdu. Məhz buna görə də şəhəri çox vaxt «Qafqazın konservatoriyası» adlandırmışlar.

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında misilsiz xidmətləri olan bir çox görkəmli şəxsiyyətlər məhz Şuşada dünyaya gəlmişdir. Xurşidbanu Natəvan, Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski və onlarla başqa sənətkar xalqımızın mədəni irsini zənginləşdirərək Azərbaycanı dünyada tanıtmışlar.

Şuşa təkcə musiqinin deyil, həm də poeziyanın, ədəbiyyatın, rəssamlığın və memarlığın inkişaf etdiyi mühüm mədəniyyət mərkəzi olmuşdur. Bu səbəbdən də Azərbaycan xalqı Şuşanı haqlı olaraq milli mədəniyyətimizin beşiyi hesab edir.

Şəhərin ən məşhur məkanlarından biri Cıdır düzüdür. Bu ərazi əsrlər boyu Qarabağ atlarının yarışlarının keçirildiyi, xalq şənliklərinin təşkil olunduğu müqəddəs məkan kimi tanınmışdır. Buradan açılan mənzərə Qarabağın ən gözəl təbiət lövhələrindən biri hesab edilir.

Cıdır düzündə dayanaraq ətrafı seyr edərkən insan sözün həqiqi mənasında zamanın dayanmasını hiss edir. Qarşında uzanan sonsuz dağlar, dərin dərələr və mavi səma adama qeyri-adi rahatlıq bəxş edir. Uzun illər yalnız kitablardan, televiziya ekranlarından və fotolardan tanıdığın bu mənzərələri öz gözlərinlə görmək tamam başqa duyğular yaradır.

Şuşa həm də öz zəngin memarlıq irsi ilə seçilir. Burada Şuşa qalası, Yuxarı Gövhər Ağa məscidi, Aşağı Gövhər Ağa məscidi, Natəvanın evi, Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyi, Bülbülün ev-muzeyi və digər tarixi-mədəniyyət abidələri yerləşir.

Uzun illər işğal altında qalmış şəhərdə bir sıra abidələrə ciddi ziyan dəymiş, tarixi irsə qarşı vandalizm halları törədilmişdir. Bununla belə, bu gün Şuşada genişmiqyaslı bərpa və konservasiya işləri həyata keçirilir, tarixi abidələr əvvəlki görkəminə qaytarılır.

Şəhərdə aparılan abadlıq və yenidənqurma işləri xüsusi diqqət çəkir. Tarixi sima qorunmaqla müasir infrastruktur yaradılır, yeni yollar çəkilir, yaşayış və xidmət obyektləri inşa edilir.

2021-ci ildə Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan olunması şəhərin ölkəmizin mənəvi həyatındakı yerini bir daha təsdiqlədi. Burada müxtəlif beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları, poeziya günləri və mədəni layihələr həyata keçirilir.

Şuşaya səfər edən hər bir insan burada yalnız qədim bir şəhəri deyil, bütöv bir xalqın tarixini, yaddaşını və ruhunu hiss edir. Şuşa hər bir azərbaycanlı üçün sadəcə coğrafi məkan deyil. O, milli kimliyimizin, mədəni irsimizin və mənəvi dəyərlərimizin simvoludur.

Etiraf etməliyəm ki, Şuşaya qədəm qoyduğum anlarda keçirdiyim hissləri sözlə ifadə etmək asan deyil. Uşaqlıq illərindən adını eşitdiyim, şeirlərdə, mahnılarda, xatirələrdə yaşayan bu şəhəri öz gözlərimlə görmək, onun küçələrində gəzmək, sıldırım qayaların üzərindən Qarabağın füsunkar mənzərəsini seyr etmək mənim üçün unudulmaz hadisəyə çevrildi.

Əvvəllər böyük şairimiz Abbas Səhhətin «Vətən» şeirini dinləyərkən gözlərim önündə həmişə Qarabağ, Şuşa və Cıdır düzü canlanardı. İndi isə həmin yerlərdə olmaq, onların yenidən dirçəlişinə şahidlik etmək insanda həm böyük sevinc, həm də dərin kövrəklik hissi yaradırdı:

Könlümün sevgili məhbubu mənim,
Vətənimdir, vətənimdir, vətənim.
Məni xəlq eyləmiş əvvəlcə Xuda,
Sonra vermiş vətənim nəşvü nüma.
Vətənim verdi mənə namü nəmək,
Vətəni məncə unutmaq nə demək?!...

Şuşada keçirdiyimiz hər an mənə bir həqiqəti bir daha xatırlatdı: torpaq yalnız coğrafi məkan deyil, o, xalqın tarixi yaddaşı, mədəni sərvəti və mənəvi varlığıdır. Bu torpaqların yenidən həyata qovuşması isə yalnız siyasi və hərbi qələbənin deyil, həm də milli ruhun təntənəsinin ifadəsidir.
Şuşadan ayrılarkən qəlbimizdə qəribə bir hiss vardı. Bir tərəfdən, illərlə həsrətində olduğumuz torpaqlara qovuşmağın sevincini yaşayır, digər tərəfdən isə bu müqəddəs diyarın keşməkeşli taleyini düşünərək kövrəlirdik.

Qarabağa səfərimizin növbəti dayanacağı isə Qarabağın digər mühüm şəhərlərindən biri olan Xankəndi idi.

Xankəndi: Qarabağın yeni səhifəsi

Şuşadan ayrılarkən qəlbimizdə qəribə bir hiss vardı. Uzun illər boyu yalnız xəbərlərdə, siyasi müzakirələrdə və tarixi hadisələrin fonunda eşitdiyimiz Qarabağın digər mühüm şəhəri – Xankəndi artıq çox uzaqda deyildi. Qarşımızda Azərbaycanın tarixində mürəkkəb, keşməkeşli, lakin eyni zamanda mühüm yer tutan bir şəhər dayanırdı.

Qarqar çayının yaxınlığında, Qarabağ silsiləsinin ətəklərində yerləşən Xankəndi öz təbii gözəlliyi və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə seçilir. Yaşıllıqlarla əhatə olunmuş şəhər dəniz səviyyəsindən təxminən 800–900 metr yüksəklikdə yerləşir və mülayim dağ iqliminə malikdir.

Tarixi mənbələrə görə, Xankəndinin əsası XVIII əsrin sonlarında qoyulmuşdur. Şəhərin adı Qarabağ xanlarının burada yay iqamətgahlarının və istirahət məkanlarının yerləşməsi ilə bağlı yaranmış, "Xanın kəndi" ifadəsindən formalaşaraq zamanla Xankəndi adını almışdır.

Uzun illər ərzində Xankəndi Qarabağın inzibati, iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Şəhərin inkişafı müxtəlif tarixi dövrlərdə fərqli mərhələlər keçmiş, bölgədə baş verən ictimai-siyasi hadisələr onun taleyinə ciddi təsir göstərmişdir.

Qarabağ münaqişəsi dövründə Xankəndi regionun ən çox müzakirə olunan məkanlarından birinə çevrildi. Onilliklər ərzində burada baş verən hadisələr təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun siyasi gündəmində mühüm yer tutdu.

Bu gün isə şəhər yeni bir dövrə qədəm qoyur. Qarabağda yaranmış yeni reallıqlar Xankəndinin də inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirir. Bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunması, infrastrukturun yenilənməsi, sosial həyatın canlanması və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır.

Xankəndi Şuşadan cəmi bir neçə kilometr məsafədə yerləşsə də, hər iki şəhərin özünəməxsus ruhu və tarixi kimliyi vardır. Şuşa daha çox Azərbaycanın mədəniyyət və musiqi beşiyi kimi tanınırsa, Xankəndi uzun illər Qarabağın inzibati mərkəzlərindən biri kimi formalaşmışdır.
Bu torpaqlarda gəzdikcə insan bir daha anlayır ki, Qarabağ yalnız münaqişələr və qarşıdurmalar məkanı deyil. Qarabağ, ilk növbədə, zəngin təbiətə, qədim tarixə, çoxəsrlik mədəniyyətə və böyük mənəvi dəyərlərə malik bir diyardır.

Qarabağa səfərimiz zamanı ən çox təsirləndiyim məqamlardan biri burada aparılan genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri oldu. Yeni yolların, körpülərin, yaşayış məhəllələrinin, məktəblərin, inzibati binaların və digər infrastruktur obyektlərinin tikintisi gələcəyə böyük inam yaradırdı.
İllər boyu dağıntılar, xarabalıqlar və müharibənin ağır nəticələri ilə bağlı xəbərlər eşitmişdik. İndi isə həmin ərazilərdə həyatın yenidən canlandığını, insanların doğma yurdlarına qayıtmağa hazırlaşdıqlarını görmək xüsusi sevinc hissi doğururdu.

Bu mənzərə insanı düşündürür. Müharibələr torpaqları viran qoya bilər, şəhərləri dağıda bilər, insan talelərinə ağır izlər sala bilər. Lakin xalqın yaşamaq iradəsi, qurmaq əzmi və gələcəyə inamı dağıdılmış şəhərləri yenidən dirçəltməyə qadirdir.

Qarabağın keçdiyi yol ağır və keşməkeşli olmuşdur. Birinci və İkinci Qarabağ müharibələri minlərlə ailənin taleyini dəyişdirmiş, yüz minlərlə insanı doğma yurdlarından ayrı salmışdır. Bu ağrıları ən çox sadə insanlar yaşamış, illərlə həsrət yükünü çiyinlərində daşımışlar.

Bu gün isə əminəm ki, bölgədə davamlı sülhün, qarşılıqlı anlaşmanın və təhlükəsizliyin təmin olunması üçün yeni imkanlar yaranır. Tarix göstərir ki, ən mürəkkəb və qanlı münaqişələrdən sonra belə xalqlar arasında münasibətlərin normallaşması mümkündür. Bunun üçün qarşılıqlı etimadın formalaşması, təhlükəsizlik hissinin möhkəmləndirilməsi və gələcəyə yönəlmiş baxışın üstünlük təşkil etməsi vacibdir.

Qarabağa səfərimdən aldığım ən böyük təəssürat yalnız yeni yolları, binaları və yaşayış məntəqələrini görməkdən ibarət deyildi. Mən burada həm də insanların doğma torpaqlarına qayıtmaq sevincini, yenidən qurmaq əzmini və gələcəyə olan inamını gördüm.

Uzun illər əlçatmaz görünən arzuların gerçəyə çevrildiyinin şahidi olmaq insanın qəlbində xüsusi duyğular oyadır. Bu duyğular sevinc, qürur, kövrəklik və gələcəyə inam hisslərinin vəhdətidir.

Mənim ən böyük arzum bundan sonra Qarabağın yalnız quruculuq, inkişaf, mədəniyyət və sülh məkanı kimi tanınmasıdır. Çünki yalnız davamlı sülh şəraitində insan əməyi, zəhməti və yaradıcı potensialı öz həqiqi dəyərini tapa bilər.

Qarabağ bu gün yenidən dirçəlir. Bu dirçəliş təkcə şəhərlərin və kəndlərin yenidən qurulması deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşının, milli ruhunun və gələcəyə inamının bərpasıdır

Qarabağ indi yalnız keçmiş ağrıların deyil, həm də qürurun, qələbənin və yenidən doğuluşun simvoludur. Qarabağın bərpası və inkişafı Azərbaycanın güclü dövlət, xalqımızın isə öz tarixinə və vətəninə bağlı millət olduğunu nümayiş etdirir. "Qarabağ Azərbaycandır!" ifadəsi məhz bu tarixi bağlılığın, milli qürurun və vətən sevgisinin təcəssümü kimi qəbul edilir.

Qarabağa səfərim mənim üçün yalnız bir yolçuluq deyil, həm də illərlə qəlbimdə yaşatdığım arzunun gerçəkləşməsi, doğma torpaqlarla mənəvi görüş və milli yaddaşımızın canlı səhifələri ilə yenidən üz-üzə gəlmək idi.

Yazımı böyük şairimiz Abbas Səhhətin «Vətən» şeirinin misraları ilə başa çatdırmaq istəyirəm:

Anadır hər kişiyə öz vətəni,
Bəsləyib sinəsi üstündə onu.
Südüdür ki, dolanıb qanım olub,
O mənim sevgili cananım olub.
Saxlaram gözlərim üstə onu mən,
Ölərəm, əldən əgər getsə vətən...
Vətənin neməti nisyan olmaz,
Naxələflər ona qurban olmaz.
Vətən – əcdadımızın mədfənidir,
Vətən – övladımızın məskənidir.
Vətənin sevməyən insan olmaz,
Olsa, ol şəxsdə vicdan olmaz.

Əli Hacı Ağaevli - DEYİLMİŞ

Sat, 04 Jul 2026 21:19:23 +0000

Çox gözlədim yolunu,

Gəlmək,sənlik deyilmiş !

Gəlin olan birinə

Baxmaq,mənlik deyilmiş !

Bu,haqdı gendən gələn,

İllərdən,gündən gələn !

Ya eldən,dindən gələ

Yaxmaq,mənlik deyilmiş !

Aç sinəmi,çıx dağa

Bəlkə,gözün göz yığa !

Sən,getginən qabağa

Yıxmaq,mənlik deyilmiş !

Göy də ağdı,həm qara

Öz qoynunda Ay-para !

Dünya kimi çapara

Çaxmaq,mənlik deyilmiş !

Olum,ölüm olmağa

Həm nökərəm,həm ağa !

Öz yolundan qırağa

Çıxmaq,mənlik deyilmiş !

Yunus Oğuzun “Türk Etnonimi ve Töreleri” kitabı türk oxuculara təqdim olunub

Sat, 04 Jul 2026 21:17:16 +0000

Yenises.az xəbər verir ki, Türk dünyasının tarixi, etnogenezi və dövlətçilik ənənələri ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınan yazıçı və tədqiqatçı Yunus Oğuzun "Türk Etnonimi ve Töreleri" adlı kitabı Türkiyə oxucularının ixtiyarına verilib.

Bilgə Tonyukuk Yayınları tərəfindən nəşr olunan kitabda müəllif türk etnoniminin mənşəyi, türk xalqının formalaşması və qədim tarixinin müxtəlif aspektlərini araşdırır. Əsərdə qeyd olunur ki, bu gün türklərin harada meydana gəlməsi və inkişaf etməsi ilə bağlı iki əsas nəzəriyyə mövcuddur. Müəllif xüsusilə XIX əsrdən etibarən formalaşmış və uzun illər əsas elmi yanaşma kimi təqdim edilən nəzəriyyəyə fərqli münasibət sərgiləyir.

Kitabda bildirilir ki, keçmiş Çar Rusiyası və daha sonra Sovet İttifaqının siyasi təsiri nəticəsində türklərin ana vətəninin yalnız Orta Asiya olduğu barədə yanaşma geniş yayılıb. Müəllif bu nəzəriyyənin siyasi amillərin təsiri altında ön plana çəkildiyini vurğulayaraq, türk tarixinin daha geniş coğrafi və tarixi kontekstdə araşdırılmasının vacibliyini önə çəkir.

Yunus Oğuz əsərdə türklərin etnik kimliyi, qədim adət-ənənələri, dövlətçilik və töre sistemi ilə bağlı müxtəlif mənbələrə istinad edir, oxuculara alternativ elmi baxış təqdim etməyə çalışır.

"Türk Etnonimi ve Töreleri" kitabı türk tarixini, etnologiyasını və mədəni irsini araşdıran tədqiqatçılar, tarixçilər, tələbələr və türk dünyasının keçmişi ilə maraqlanan geniş oxucu auditoriyası üçün nəzərdə tutulub.

ÜRƏYİMƏ MƏKTUB - Nazim Əhmədli

Sat, 04 Jul 2026 21:17:13 +0000

Salam, necəsən ürəyim,

sinəmin altı necədi;

məni hər yana çapırsan,

mindiyin atın, necədi;

bu qələmim lələk deyil,

şair hələ mələk deyil;

hamı sənə ürək deyir,

adın, soyadın, necədi;

bezmədin, canımdan mənim,

dərd ötmür, yanımdan mənim;

doymursan, qanımdan mənim,

qanımın dadı, necədi;

bilmirəm ki, qışam, yazam,

saçıma baxdım, bəyazam;

gərək sənə nəsə yazam,

şeir, bayatı, necədi;

bir gün gələn, bir gün gedər,

dərd-sərin məni əridər;

ürəyim, bir məktub göndər,

görüm, həyatın necədi.

12.04.2019.

Şahverən Cavad - Gözün aydın olsun

Sat, 04 Jul 2026 21:16:55 +0000

Sıldırım dağları , sal qayaları ,

Türkün əzəməti muma döndərib .

Lay , lay yığılıbdır qum təpələri ,

Zaman ömürləri quma döndərib .

Sanki xoşməramlı səfirlərdilər -

Keçir sərhədləri azad dalğalar .

Sahillər üfüqü əsir götürüb ,

Hər coşqun dalğada Türkün ruhu var .

Cılov gəmirirlər dəli dalğalar ,

Ağzı köpüklənib , yorğa kəhər tək .

Gözün aydın olsun , Qara dənizim ,

Doğma qardaşın var - mavi Xəzər tək .

Biz iki dövlətik , vahid millətik ,

İlahi sevgilər ölmür , silinmir .

Sevginin sərhədi , vaxtın sahili ,

Dünyanın özü tək sirdir , bilinmir .

Türkün səlnaməsi , ay Qara dəniz ,

Hər dalğan bir şanlı tarix daşıyır

Su deyil , sevgiylə döyünür qəlbin ,

Türkün tərcümeyi halı yaşayır .

01 . 07 .2026

Türkiyə . Samsun şəhər

Əbülfət MƏDƏTOĞLU - BİR ŞƏKLİN İŞIĞINDA

Sat, 04 Jul 2026 21:16:42 +0000

Onunla yolumuz uzun illər öncə kəsişmişdi. Və bu kəsişmənin də mərkəzində ikimizin ortaq dostu dayanmışdı. Təbii ki, bu ortaqlığın da mayası söz idi, ədəbiyyat idi. Deməli, üçümüz də sözün işığına təkcə cəm olmamışdıq, həm də könül vermişdik, özümüzü o işığa bələmişdik. Oxuya-oxuya, yeni söz havası araya-araya və bir də öz sözümüzün zamanın, cəmiyyətin, oxucunun ruhuna köklənməsi üçün öyrənirdik, yazırdıq...

İllər sürətli, zaman hakim, yaş öz işini görən, həyat da ki amansız. Qayğılar çoxaldıqca, yük ağırlaşdıqca və təbii ki, sözün meydanı hər cür fürsətcil, yad, bəzən də tamam dəxlisiz adamlarla dolanda bir addım geri çəkilmək, həm o meydana, həm də özünə kənardan baxmaq kimi hallar bizdən də yan keçmədi. Özümüzə də, sözümüzə də baxdıq, özümüz haqqında, sözümüz haqqında fikirlər də eşitdik, bir də baxıb gördük ki, yaş öz işini görüb.

Mən erkən, yəni gənclik illərindən tanıdığlm, sözünə və özünə böyük sayqı ilə yanaşdığım, tələbə yoldaşım, dostum Sabir Abdinin vasitəsilə tanıdım Tapdıq bəyi. Mətbuatdan imzasına bələd olduğum bir dəyərli ziyalını kəşf etdim özüm üçün. Oturuşu-duruşu, söhbətləri kimi sözü də sanballı olan Tapdıq bəyin yaradıcılığındakı dağ havası, torpaq bərəkəti könlümü xoş etdi. Xüsusilə onun yurda ocağa bağlılığı, ağır həyat sınaqlarına mərdanə dözümü və nəhayət itirdiyi doğmaları ilə bağlı hıçqırtı ilə yazdığı misralar ruhuma hakim kəsildi. İndinin özündə də Tapdıq bəyin üzündəki nur, sözündəki işıq həmin o kövrəkliyi qoruyub saxlayır.

Hər dəfə onun mətbuatda, eləcə də sosial şəbəkədə oxuduğum yazıları, poeziya nümunələri məni özünə doğru çəkir, öz aləminə aparır, qaytarır ötən illərə. Onda bir daha hiss edirəm ki, özünü və öz sözünü yazan Tapdıq Əlibəyli ədəbiyyatda da yerini tapıb. Yəni o, ədəbiyyatda yeri olan qələm adamıdır. Ona görə də özü də bəyan edir ki, "Şairliyin yaşı olmur"!

Bəri başdan, dostum, deyim:

Xətrinə mən necə dəyim?

Ay əzizim, xanım alim,

Şairliyin yaşı olmur!

Şair özü qocalsa da,

Sözü vaxtdan ucadırsa,

Ömürdürsə uzun, qısa...

Şairliyin yaşı olmur!

Şairlik hiss, hal, məqamdır,

Gah dərvişlik, gah şamandır.

Gah səhərdir, gah axşamdır...

Şairliyin yaşı olmur!

Nə vaxt gəlsə ilham pərim,

Qantək tutur şairliyim.

Başqa vaxtlar öz dərd-sərim...

Şairliyin yaşı olmur!

İrad etdin ön sözümə,

Varmadın heç son sözümə.

Geyindirmə don sözümə...

Şairliyin yaşı olmur!

Zənnimcə, bu səmimi bəyanatın səmimiyyətinə iynə ucu boyda da şübhə yeri yoxdur. Çünki söz də, onun sahibi də gözümüzün önündədir. Üstəlik, bir gerçəklik də var. Bu gerçəklik də əvvəldə dediyim kimi, Tapdıq Əlibəylinin yaddaşıdır. O, dünənin üstünə xətt çəkmir, dünəndən qopub ayrılmır. Özü ilə gətirdiyi dünəni bu günün işığında yeni çalarda yeni biçimdə biz oxuculara təqdim edir. Məsələn:

Bir vaxt bir ev vardı bağlı-bağatlı...

İndi xəyallarım o evi tikir.

Anam çağırardı həzin bayatı...

Səs susub, yanğısı özünə çəkir.

Atamdan yadigar qalan üç söyüd,

Yayda sərinlərdi həyət-bacanı...

Nənəm səhər-axşam edərdi öyüd,

Mənsə dinc qoymazdım qardaş-bacını...

Bir hissəsini təqdim etdiyim bu şeiri sona qədər oxuyanda artıq şairin yaddaşına və ocağa bağlılığına bir daha heyran oluram. Mən qədim dostumu doğum günü ilə bağlı yazdığım bu kiçik yazımda illər öncə kəsişən yolumuzun nişanəsi olan bir şəkli də oxuculara təqdim edirəm ki, həmin o zamanın xoşbəxtliyini hər kəs duya bilsin. Var ol, Tapdıq Əlibəyli! Yaxşı ki, arxivindən bu şəkli mənə də göndərdin.

Günay Əfəndiyeva:“Türk Dünyasında dərinləşən əməkdaşlıq mühiti ”

Sat, 04 Jul 2026 21:16:50 +0000

Bu günlərdəAzərbaycannövbəti möhtəşəm tədbirə ev sahibliyi edir -Bakıda 100 il bundan əvvəl keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultaya həsr olunmuş “Türk Dünyası Həftəsi”öz işinə başlayıb.

Tədbirə türk respublikaları daxil olmaqla 20 ölkədən rəsmilər, türk əməkdaşlıq təşkilatlarının rəhbərləri və nümayəndələri, eləcə də 126 türkoloq-alimqatılır.

“Türk Dünyası Həftəsi”nin açılış mərasimi Heydər Əliyev Mərkəzində böyük təntənə, ruh yüksəkliyi, qardaşlıq ab-havası ilə gerçəkləşdi.

Baxın, bir tədbirə 5 ölkənin prezidentlərinin - Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın dövlət başçılarının təbrik məktubları ünvanlandı, ümumtürk həmrəyliyinə dəstəklərini ifadə edən fikirləri, xoş arzuları səsləndirildi.Dövlət başçılarının tədbirə xüsusi münasibəti, Türk dünyasının mənəvi birliyinin, həmrəyliyininortaq siyasi iradə iləmühüm vəhdət təşkil etdiyini bir daha nümayiş etdirdi.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin məktubunda vurğuladığı kimi: “Türk dünyası ailəsi böyük bir sivilizasiya yaratmış əcdadlarımızın şəninə yaraşan tərzdə əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən biri olmaq yolundadır”.

Yüz il əvvəl Bakıda türk xalqlarının gələcəyini düşünən, dilini, tarixini, mədəniyyətini qorumağa çalışan böyük ziyalılar toplaşmışdı. Təəssüf ki, onların bir çoxu sonralar repressiyaların qurbanına çevrildi. Onların taleyi yarımçıq qaldı, amma irəli sürdüyü fikirlər, təşəbbüslər, arzulartəcəssüm tapdı.

Oziyalılartürk xalqlarınınbir-birinə daha da yaxınlaşacağına, həmrəyliknümayiş etdirəcəyinə inanırdılar;türk dünyasının birliyini gec-tez gerçəkləşəcək tarixi zərurət kimi görürdülər. Bu gün birgəsəylərinnəticəsində həmin arzular addım-addım həyata keçirilir, reallığa çevrilir. Düşünürəm ki, Türk Dünyasında günü-gündən dərinləşən əməkdaşlıq mühiti Qurultay iştirakçılarınınruhuna böyük ehtiramdır.

Bu gün türkölkələrinin başçılarının qardaşlıq münasibətləri,etimadı, sıx qarşılıqlı səfərləri, müntəzəm görüşləri,vahid siyasi baxışısayəsində türk dünyası tarixinin ən mühüm yaxınlaşma dövrünü yaşayır.

Nəqliyyat dəhlizlərindən enerji layihələrinə, elm və təhsildən mədəniyyətə qədər birgə təşəbbüslərin sayı günü-gündən daha da çoxalır, Türk Əməkdaşlıq Təşkilatlarınınfəaliyyətləri türk xalqlarının həyatın bütün sahələrində birlik və bərabərliyinin təşviqinə xidmət edir.

Bütün bunlar ortaq niyyətin, məqsədin, məsuliyyətinsərgilənməsidir.

Bütün bunlar dildə birliyin, fikirdə birliyin, işdə birliyin təzahürüdür.

Və bu birlik nə qədər möhkəmlənərsə, Türk Dünyasının qlobal miqyasda sözü, çəkisi, mövqeyi də bir o qədər güclü olacaq.

Faiq Qismətoğlunun 70 illiyi qeyd edildi - FOTOLAR

Sat, 04 Jul 2026 21:16:46 +0000

Dünən Azərbaycan Mətbuat Şurasında əməkdar jurnalist, “Ədalət” qəzetinin şöbə müdiri Faiq Qismətoğlunun (Hüseynov Faiq Qismət oğlu) 70 illik yubileyinə həsr olunmuş toplantı keçirilib.

Yenises.az xəbər verir ki, tədbiri giriş sözü ilə açan MŞ sədri Rəşad Məcid bildirib ki, 1979-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakultəsini bitirmiş F.Qismətoğlu həyatını doğma peşəsinə bağlayıb, təxminən, 10 ilə yaxın müddətdə Bakı Radio Zavodunun çoxtirajlı “İmpuls” qəzetində çalışıb, 1990-cı ildən indiyədək “Ədalət” qəzetində şöbə müdiridir. MŞ sədri, eyni zamanda, deyib ki, yubilyar ötən müddətdə yüksək bacarığı və istedadı ilə fərqlənib, “Ədalət”də müxtəlif janrlı minlərlə məqalə qələmə alıb, Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsi ilə bağlı çoxsaylı materiallar hazırlayıb.

R.Məcid onu da bildirib ki, F.Qismətoğlu jurnalistikaya sədaqətli xidmətin nümunəsidir. Bu fikri toplantıda çıxış edənlərdən yazıçı-publisist Vaqif Bəhmənli, veteran jurnalist, müstəqillik dövrü Azərbaycan mətbuatında öz dəst-xətti ilə tanınan “7 gün” qəzetinin baş redaktoru olmuş Emin Eminbəyli, politoloq və jurnalist Elşad Həsənov, Müstəqil Araşdırmaçı Jurnalistlər Liqasının sədri Qafar Çaxmaqlı, əməkdar jurnalist, Mətbuat Şurasının Ahıl Jurnalistlər Məclisinin sədr müavini Əminə Yusifqızı, əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu, jurnalist-publisist İqbal Əlisoy, jurnalistlər Zaur Vəliyev və Asif Talıboğlu, F.Qismətoğlunun yaxın dostları Kamran Əhmədov, Nizami Allahyarov və başqaları da dilə gətirərək vurğulayıblar ki, yubilyarın yaradıcılığında başlıca xarakterik cəhət mövzu zənginliyidir. Elə mövzular ki, hər zaman həyatdan götürülüb, oxuculara son dərəcə səlis və oxunaqlı şəkildə çatdırılıb. Bunun nəticəsində F.Qismətoğlu cəmiyyətdə yetkin qələm sahibi kimi tanınaraq populyarlaşıb. Çıxış edənlər, həmçinin, F.Qismətoğlunun son dərəcə incə publisistik duyuma malik olmasından söz açıb, bu cəhətin onun çoxsaylı yaradıcılıq nümunələrində özünü göstərdiyini deyib, yubiyarı səmimi və qayğıkeş həmkar, əsl dost kimi səciyyələndirən cəhətlərə diqqət çəkib, təbriklərini çatdırıblar.

Qeyd edək ki, R.Məcid F.Qismətoğlunun Mətbuat Şurasının diplomu ilə təltif olunduğunu bildirib və diplomu ona təqdim edib. Sonda çıxış edən yubilyar xoş sözlərə, yaradıcılığına verilən yüksək dəyərə görə toplantı iştirakçılarına təşəkürünü bildirib.

https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/3jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/3jpg-1782818685.jpg" />https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/4jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/4jpg-1782818685.jpg" />https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/5jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/5jpg-1782818685.jpg" />

https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/6jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/6jpg-1782818685.jpg" />https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/7jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/7jpg-1782818685.jpg" />https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/8jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/8jpg-1782818685.jpg" />https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/9jpg-1782818685.jpg">https://adalet.az/uploads/img/posts/2026/06/30/9jpg-1782818685.jpg" />

Şövkət Zərun Horovlu.- Bir gün

Sat, 04 Jul 2026 21:17:01 +0000

Bu axşam ovqatım qarışıb yenə,

Çəksəm ,lap bitirər məni birc ə ah!

Mən elə dərd yükü daşımışam ki,

Bəndəndən xəbərin olubmu , Allah?

Sanki yaşayıram son günlərimi,

Bəlkə kövrəlməyin heç yeri deyil.

Bu nimdaş ömürdən nə umum, axı,

İllər gəncliyin o illəri deyil?

Hamıdan gizlədib baxışlarımı,

Xəlvəti yaxama yaş çləmişəm.

Dərdə verməyə ta ömür qalmayıb,

Ömür də yalanmış heç bilməmişəm.

Yığ yığış eləyib çıxmışam yola

Nə fərqi uzun, ya kəsə gedəcəm.

Özümlə bir yolluq girib qol -qola,

Yalandan ,gerçəyə səfər edəcəm.

Axır dayanacar , bu da son qatar,

Yolları gözümə yığacam bir gün.

Dünyanin bir gözlü pəncərəsindən,

Mən də ,hamı kimi baxacam bir gün!

Zəka Vilayətoğlu - BİLSƏM

Sat, 04 Jul 2026 21:17:21 +0000

Elə həsrətəm ki bizim ellərə,

Bir gedib ətrinə bələnə bilsəm,

Şəhər hay-küyündən qaçıb qoynuna,

Keçib ələyindən ələnə bilsəm!

Ürək, ürək olmur qəmlə dolunca,

Axı necə dözsün həsrətə bunca?

Çıxıb zirvələrə, gəzib doyunca,

Təzədən düzlərə yol enə bilsəm!

Nə qədər uzaqda olsam da yenə,

O yerlər o qədər yaxındır mənə.

Könül cuşa gələ, qoca saz dinə,

Bir azca dincələ, əylənə bilsəm!

Ay Zəka, qardaşım, bulud olmusan,

Yaman kövrəlmisən, yaman dolmusan,

Sən elə sanma ki, unudulmusan,

Nə dəyib könlünə belə, nə, bilsəm?!..

Xatirə Rəhimbəyli - Göz yaşı tökənlər qərq olar suda

Sat, 04 Jul 2026 21:17:15 +0000

Göz yaşı tökənlər qərq olar suda

Nuh alar yanına göz silənləri .

Qəzəbli tufanlar salar cənginə ,

Gözümüzü dərya eləyənləri .

Əbədi yolçuluq başlar yenidən ,

Buludlar canına çəkər selləri .

Sərkərdə biləyi yenə bərkiyər ,

Yenə halqalanar gözəl telləri .

Təzə körpə doğar təzə sevgilər ,

Çıxar tərəziyə haqlar , nahaqlar .

Göz yaşı silənlər yenə azalar ,

Göylərin buludu təzədən ağlar !!!

Dünya da bir yekə adam kimidi ,

Günahkar bəndələr cismindəki kir .

Bir də görərsən ki ,dəryaya girdi ,

Bir də görərsən ki, tufanda çimir ....

Ələddin Əzimli - BİR DAHA SƏN VƏ MƏN

Sat, 04 Jul 2026 21:16:45 +0000

Sən çökmüsən ruhuma

çən kimi.

Saçlarıma ələnmisən

dən kimi.

Ürəyimdə

yurdun-yuvan var.

Doğma, əziz

elin, oban var.

Sən bir silinməz kədərsən

qəlbimdən kedəcəyim yolumacan.

Bədənimimdən canımacan.

Səndən uzaq düşməyim deyə,

bərk-bərk,

möhkəm-möhkəm

yapışmısan qolumdan.

Sən məndəsən,

mən səndə.

Leysan yağışlar belə

ayrı sala bilməz bizləri-

yəni səni və məni.

Diksindirmək, qorxutmaq üçün

lap qarşıma çıxarsan da

fırtınalı, coşqun dənizləri.

Çəkilmərəm,

çəkilmərəm geriyə

bircə addım belə.

Axı,

səndən ayrı neylərəm,

hansı səmtə üz tutuban gedərəm?!

Bilirsənmi,

bu sualın cavabını?!

Onda söylə,

söylə,

darıxdırma gəl məni,

həyatım,

söylə!..

Tahir Rzayev, millət vəkili : - " AŞPA siyasi maraqlara əsaslanan yanaşma nümayiş etdirir."

Sat, 04 Jul 2026 21:17:05 +0000

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) son illər Azərbaycana münasibətdə sərgilədiyi mövqe yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. İyunun 24-də qəbul edilən son qətnamədən sonra rəsmi Bakı sənəddə hüquqi deyil, siyasi yanaşmanın üstünlük təşkil etdiyini bəyan edib.

Mövzu ilə bağlı millət vəkili Tahir Rzayev mətbuata açıqlamasında bildirib ki, AŞPA son illərdə qəbul etdiyi qərarlarla beynəlxalq nüfuzuna ciddi zərbə vurub.

Onun sözlərinə görə, qurum getdikcə obyektiv mövqedən uzaqlaşaraq müəyyən siyasi dairələrin təsiri altında fəaliyyət göstərir və Azərbaycana münasibətdə beynəlxalq hüquqa deyil, siyasi maraqlara əsaslanan yanaşma nümayiş etdirir.

Deputat qeyd edib ki, AŞPA-nın Azərbaycana qarşı qərəzli münasibəti yeni deyil və illərdir müxtəlif qətnamələrdə, eləcə də Assambleya üzvlərinin çıxışlarında anti-Azərbaycan ritorikası müşahidə olunur. Tahir Rzayev hesab edir ki, bu yanaşmanın arxasında Azərbaycanın müstəqil siyasətini, son illərdə qazandığı siyasi, diplomatik və hərbi uğurları qəbul etmək istəməyən qüvvələr, həmçinin erməni lobbisi və müxtəlif maraq qrupları dayanır.

Millət vəkili vurğulayıb ki, qəbul olunan bu tip qətnamələrin hüquqi baxımdan Azərbaycana təsir gücü yoxdur. O bildirib ki, Azərbaycan milli maraqlarına əsaslanan müstəqil siyasət yürüdür və dövlətə qarşı fəaliyyət göstərən şəxslərə münasibətdə qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görmək hüququna malikdir.

Tahir Rzayev əlavə edib ki, bəzi beynəlxalq dairələr Azərbaycana qarşı qərəzli yanaşmanı davam etdirməyə çalışsalar da, ölkənin enerji təhlükəsizliyi, strateji nəqliyyat layihələri və regional əməkdaşlıqdakı artan rolu bu cür kampaniyaların təsirsiz olduğunu göstərir.

“OZAN DÜNYASI” AŞIQ YARADICILIĞININ TƏBLİĞİ

Sat, 04 Jul 2026 21:16:53 +0000

İB-də YENİ LAYİHƏYƏ START VERLİB

“Ozan Dünyası” Aşıq Yaradıcılığının Təbliği ictimai birliyində yeni layihəyə start verilib. Bu barədə məlumat verən ictimai birliyin sədri, Əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu bildirib ki, Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentiliyinin 2026-cı il üçün kiçik qrant müsabiqəsi çərçivəsində həyata keçiriləcək layihə “Borçalı aşıq mühitini tanıyaq və tanıdaq” adlanır. Layihənin həyata keçirilməsində əsas məqsəd aşıq sənətinin inkişafında tarixən mühüm rol oynamış Borçalı aşıq mühiti haqqında ətraflı məlumat vermək, bu mühiti daha geniş müstəvidə təqdim etmək, xüsusən də, bu mühitin aşıqlarına, onların ifalarındakı özünəməxsusluqlara diqqəti cəlb etməkdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Borçalı aşıq mühitində tarixən dastançılıq ənənəsi mühüm yer tutub. Bu bölgənin aşıqlarının özünəməxsus musiqi və dastan repertuarı mövcuddur. Borçalı aşıq mühitinin özəlliklərinə diqqəti yönəltmək üçün bu bölgənin aşıqlarının repertuarında zaman-zaman mühüm yer tutmuş aşıq havalarının təqdim olunacağı tədbir – konsert Bakının mötəbər mədəniyyət mərkəzlərindən birində geniş ictimaiyyətə təqdim olunacaq.

Layihə bu aşıq mühiti ilə bağlı daha əhatəli bilgi əldə edilməsində, eləcə də, bu mühitin digər aşıq mühitləri ilə qarşılıqlı əlaqəsinin öyrənilməsində mühüm rol oynayacaqdır.

Shukur Shanol - ...o, bir əfsanə idi,

Sat, 04 Jul 2026 21:17:00 +0000

...o, bir əfsanə idi,

üz tutdu göy üzünə

yıxdı, buludlar onu...

...........................

üz tutdu məmləkətin

lacivərd üzlü dənizinə

qovdu dalğalar onu...

..........................

üz tutdu gözəllərin

mavi, qonur, siyah,

iri, qıyma

və çəkik gözlərinə

öldürdü

sevdasız baxışlar onu...

..........................

üz tutdu

can Vətən, deyib

buz kimi soyuq insanlara

görmədiniz, duymadınız...

.........................

daha keçdi...

daha gecdi...

daha gecdi..!

Şükür Şənol

Ağaevli Əli Hacı - Ilahi !

Sat, 04 Jul 2026 21:16:37 +0000

Ilahi !

Çox şeyi bilirəm,

Bilməyimə bağışla !

Bu üzdən,

O,üzə

Gəlməyimə bağışla !

Saldığım yurd-şoranmış,

Sinəm dağa-aranmış !

Ömrü zülüm daramış,

Bu,zülümə bağışla !

Kölgə oldum üstümə,

Su oldum,

köz üstümə !

Öz külümə bağışla !

İlahi,

Mən ölüm,

Məni,ölümə bağışla !

Nigar Rəfibəyli - DEYİLSƏN

Sat, 04 Jul 2026 21:16:52 +0000

Mən niyə baxıram yollara,yenə,

Sən ki, bu yollardan gələn deyilsən.

Bir zaman qoymazdın ürəyim yana

İndi bir dərdimi bilən deyilsən...

Qəmimdən xəbərsiz, məndən xəbərsiz,

Daha bu yerlərdə salmadın bir iz

Ürəyim nə yaman darıxır sənsiz?

Sən ki, bir danışıb gülən deyilsən...

İnsan baş çıxarmır bəzən özündən

İnciyir dostunun bircə sözündən...

Mən çox ağlasam da sənin üzündən,

Sən ki, göz yaşımı silən deyilsən...

Şakir Xanhüseynli - Əlindəmi

Sat, 04 Jul 2026 21:16:57 +0000

***

Getmək gərəksə gedəssən

getməmək əlindəmi

Dərin bir yuxu yatassan

yatmamaq əlindəmi

Var bildin, yoxu bilmədin

məqamında biləssən

Yolun sonuna çatassan

çatmamaq əlindəmi

Qanadın çox güclüysə də

qəfəsin dardı görəssən

Dərdli-dərdli hey ötəssən

ötməmək əlindəmi

Açmamağı heç düşünmə

axır, bir qapı açassan

Kimlərisə sevindirib

sonra pərişan edəssən

etməmək əlindəmi

Əbülfət Mədətoğlu - DANIŞIR

Sat, 04 Jul 2026 21:16:43 +0000

Bu bir möcüzədi, ya da nağıldı

Gözümün içində gözün danışır..

Hər yandan gözümə gözün baxırdı -

Gözlərin gözümün sözün danışır!..

Əsən Xəzirimi, yoxsa gilavar

Nə yaman olubdu gözün dilavar!

Kipriyin ucunda iki gilə var -

Onlar bir -birinə özün danışır...

Kükrəyir içimdə min illik həvəs

Gözüm gözlərindən aldıqca nəfəs!

Əbülfət, gözünü sən öymə əbəs -

Adından çınqın, gah közün danışır!..

Fərhad Tapdıqoğlu - İnsan yaşa dolanda...

Sat, 04 Jul 2026 21:16:48 +0000

Düşüncələr

İnsan qocalanda-yaşa dolanda yaşı başına qaxınc olmasın.

İnsan yaşa dolanda istəyir ki, həmişə gündüz olsun,işıq olsun .Gecələri elə də xoşlamır...

Qoca -övladları tərəfindən diqqət görməyəndə "uşaq kimi qoca" deyil,eləcə qocadır .

İnsan qocalanda çox şeydən kənar qalır...

Kaş diqqətdən kənar qalmaya...

İnsan Allahdan möhləti ən çox yaşlayanda ,qocalanda istəyir,diləyir...

Dünyanın ətəyindən yapışmışam...hələ ki,aparır məni ...artıq o yaşdayam...

Dünya əlimi ətəyindən üzüb,nə vaxt buraxa- boşdaya...

Qocalıq-müdriklikdir,tarixdir ,ənənədir...

İnsan yaşlaşanda ,yəni ömrün qışında üzünə açılan bütün səhərlərdən ( fəsillərdən asılı olmayaraq ) bahar ətri gəlir...

Həyatı boyu "xəlbirlənib ,ələnən insanların yaşa dolanda "ələklərinin ələnib, xəlbirlərinin göydə fırlanmasına" təəsccüb etməyin .

İnsan yaşa dolub,təqaüdə çıxıb ,işləməyəndə uşaqlaşmasa da, övladları onu uşaq gözündə görürlər...

Qocalığının "oğlan çağını " yaşayanlar...

( "Qışın oğlan çağı" deyimini xatırladım )

Baxma,uzaqlaşan "ömür qatarımın " dalınca baxma...

Onsuz da bu qatarım gedəcək...gedəcək...gedəcək... və dayanacaq...- yox olacaq...

Bir müddət xatırlanacaq və yavaş-yavaş unudulacaq...

Baxma,baxma mənim "ömür qatarımın " dalınca,baxma...

İnsan var yaşa dolur ağsaqqallaşır,müdrikləşir ...

İnsan var qocalır ,köhnəlir,unudulur..

Ömrünün payızını,qışını yaşayan insanlar saralmış yarpaqlardır.Bir balaca silkələsən,töküləcəklər...

Dəyməyin onlara,dəyməyin!

Qoyun özləri tökülsün zamanında...

Gəncliyini boşuna xərcləyən, bir işə yaramayan insanlardan ,qocalanda müdriklik gözləmək ağılsızlıqdır...

Təbii ki,doğuluruq...yaşayırıq ...ölmək üçün...

Amma qocalanda "ölürük" yaşamaq üçün...

Yaşlı insanın mümkün olan bir kişik diləyini ,istəyini, xahişini yerinə yetirməyən əzizlərinin onun ölümünə heyfislənəcəyinə inanma!

Qocalıb, az-maz pensiya alan,heç yerdə işləməyən insanların Allah nə yaxşı ki,"günlərini" qeyd eləyir...yaşayırlar...

P.S.İşləyındə də iş yerlərində iş günümüzü qeyd edərdilər...

Baba-nənələrin nəvələrinin kiçicik istəklərini pulsuzluq ücbatından yerinə yetirə bilməməsi utanvericidir ,xəcalətdir.

İşləməyən ,azacıq pensiya ümidinə qalan baba -nənələr üçün....

Bəhram Bilaloğlu : - Oxu kitabları, faydası çoxdur

Sat, 04 Jul 2026 21:16:40 +0000

Oxu kitabları, faydası çoxdur,

Nə qədər oxusan, oxumamısan.

Qurana çatmayan əhli-kitablı,

Əfsus, insan ömrün toxumamısan.

Toxunuş Allahdan gəldi, biləsən,

Birinci təbiət yarandı, lakin.

Ruzunu əcəl tək yaradan Allah

Bəxş etdi, bilək ki, Qurandır hakim.

Yaradan, yaranış onda cəmlənib,

Bəsirət yoxdursa, dinləmək yetər.

Çalış, qəlb evinə bir nəzər eylə,

Bismillah deməklə hər qəmin bitər.

SEVGİYƏ RUHUN ƏBƏDİ EHTİYACI

Sat, 04 Jul 2026 21:16:58 +0000

İnsan dünyaya ilk dəfə göz açanda nə dil bilir, nə din, nə millət, nə də sərvətin nə olduğunu anlayır. Lakin o, bir həqiqəti dərhal hiss edir: sevgini. Ananın nəfəsində, qucağının hərarətində, baxışlarının şəfqətində duyulan bu ilk hiss insan ömrünün sonuna qədər ruhu müşayiət edir. Məhz buna görə sevgi insanın sonradan qazandığı bir xüsusiyyət deyil, onun fitrətinə yazılmış ilahi əmanətdir. İnsan çörəksiz günlərlə yaşaya bilər, susuz bir müddət dözə bilər, lakin sevgisiz keçən ömür ruh üçün səhraya çevrilər. Ruhun ən böyük aclığı sevgiyə olan aclıqdır. Bu aclığı nə var-dövlət, nə şöhrət, nə hakimiyyət, nə də maddi rifah doyura bilir. Çünki ruh maddi deyil, ilahi mahiyyət daşıyır və yalnız ilahi qaynaqdan gələn sevgi ilə rahatlıq tapır.

Tarix boyu bəşəriyyətin ən böyük mütəfəkkirləri sevginin insan həyatındakı yerini izah etməyə çalışmışlar. Onların hər biri müxtəlif dillərdə danışmış, müxtəlif mədəniyyətlərdə yaşamış, lakin hamısı eyni həqiqətin ətrafında birləşmişdir: insanı ucaldan qüvvə sevgidir. Türk-islam irfanının zirvəsində duran Yunus Emrə isə bu həqiqəti sadə, lakin bütün zamanlar üçün dəyişməz sözlərlə ifadə etmişdir:

"Yaradılanı sevərik, Yaradandan ötürü."

Bu bir misra yüzlərlə fəlsəfi kitaba bərabər dərinlik daşıyır. Yunus Emrə insan sevgisini Allah sevgisindən ayırmırdı. Onun düşüncəsində insanı sevmək Allahın yaratdığı möcüzəyə hörmət etmək demək idi. O, insanın zahirinə deyil, daxilində daşıdığı ilahi nəfəsə baxmağı öyrədirdi. Çünki hər bir insan Yaradanın sənət əsəridir.

Yunus Emrənin yaşadığı dövr siyasi qarşıdurmaların, ictimai gərginliklərin və mənəvi böhranların dövrü idi. İnsanlar bir-birini dininə, mənsubiyyətinə və mənafeyinə görə ayırırdılar. Belə bir zamanda Yunus Emrə qılıncla deyil, sözlə mübarizə apardı. O, nifrətə qarşı sevgini, qürura qarşı təvazökarlığı, düşmənçiliyə qarşı qardaşlığı qoydu. O deyirdi:

"Gəlin tanış olaq, işi asan qılaq,

Sevək, sevilək, dünya kimsəyə qalmaz."

Bu misralar sadəcə poetik ifadə deyil, insanlığın mənəvi xilası üçün yazılmış bir həyat proqramıdır. Burada insanın faniliyi, dünyanın keçiciliyi və sevginin əbədiliyi böyük hikmətlə ifadə olunur. Yunus Emrə insanlara xatırladır ki, ömür qısadır, kin saxlamaq üçün deyil, könül qazanmaq üçündür.

Yunus Emrə sevgini təkcə duyğu hesab etmirdi. O, sevgini insanın həyat tərzi, davranışı və mənəvi məsuliyyəti kimi qəbul edirdi. Onun fikrincə, sevgi sözlə deyil, əməllə sübut olunur. Acı doyurmaq, kimsəsizin əlindən tutmaq, qəlb qırmamaq, bağışlamağı bacarmaq, ehtiyacı olanın dərdinə şərik olmaq, bütün bunlar sevginin dillənən formalarıdır. Çünki qəlbdə olan həqiqi sevgi mütləq davranışda özünü göstərir.

Yunus Emrə insan qəlbini Allahın təcəlli etdiyi müqəddəs məkan hesab edirdi. O yazırdı:

"Bir könül yıxdın isə,

Bu qıldığın namaz deyil."

Bu misralarda çox böyük həqiqət gizlənir. İnsan bütün ömrünü ibadətlə keçirsə belə, əgər bir könlü incidirsə, ibadətinin ruhunu itirmiş olur. Çünki Allah sevgisi ilə insan sevgisi ayrılmazdır. Könül qırmaq Kəbə dağıtmaq qədər ağır sayılır. Yunus Emrə üçün insanın ürəyi müqəddəs məbəddir.

Alman filosofu Erich Fromm yazırdı ki, "Sevgi öyrənilməsi lazım olan bir sənətdir." Yunus Emrənin irfan məktəbi də məhz bu sənəti öyrədirdi. İnsan doğulduğu kimi sevə bilmir. O, nəfsini tərbiyə etdikcə, qürurunu sındırdıqca, mərhəmətini artırdıqca sevginin həqiqi mənasını dərk edir. Deməli, sevgi təsadüfi hiss deyil, ömür boyu davam edən mənəvi tərbiyə yoludur.

Avstriyalı psixiatr Viktor Frankl insanın həyatının mənasını sevgidə gördüyünü söyləyirdi. Onun fikrincə, insan ən ağır əzabların içində belə sevməyi bacarırsa, ruhunu itirmir. Yunus Emrə də məhz bunu yaşayaraq göstərmişdi. O, yoxsulluq, çətinlik və sınaqlar içində olsa da, sevgisini itirmədi. Çünki bilirdi ki, sevgisini itirən insan əslində özünü itirir.

Fransız yazıçısı Antuan de Sent-Ekzüperi deyirdi: "Sevmək bir-birinə baxmaq deyil, eyni istiqamətə baxmaqdır." Yunus Emrənin bütün həyatı da insanları eyni istiqamətə, Allaha, mərhəmətə, doğruluğa və mənəvi kamilliyə yönəltməkdən ibarət idi. Onun sevgisi fərdi deyil, ümumbəşəri idi. O, heç kəsi ayırmır, heç kəsi kiçiltmir, hər kəsdə ilahi nuru görməyə çalışırdı.

Yunus Emrə insanın ən böyük düşməninin başqa insanlar deyil, öz nəfsi olduğunu bildirirdi. Nəfs qürur doğurur, qürur nifrət yaradır, nifrət isə sevgini öldürür. Buna görə də o, əvvəlcə insanın öz daxilini saflaşdırmasını istəyirdi. Çünki qaranlıq otağa işıq necə daxil olmursa, kin və təkəbbürlə dolu qəlbə də sevgi daxil ola bilməz.

Bu gün dünya böyük elmi nailiyyətlər əldə etmişdir. İnsan kosmosa çıxmış, süni intellekt yaratmış, okeanların dərinliklərini öyrənmişdir. Lakin bütün bunlarla yanaşı, insan qəlbində tənhalıq, ümidsizlik və mənəvi yorğunluq da artmışdır. Bunun əsas səbəbi ruhun öz əbədi qidasından, sevgidən uzaq düşməsidir. Yunus Emrənin əsrlər əvvəl dediyi hikmətli sözlər bu gün əvvəlkindən daha artıq ehtiyac duyulan mənəvi dərmandır.

İnsan ömrünün böyüklüyü yaşadığı illərlə deyil, toxunduğu qəlblərlə ölçülür. Bir insan minlərlə kitab oxuya bilər, böyük sərvətlər qazana bilər, yüksək məqamlara çata bilər, lakin arxasında sevgi qoymursa, zaman onu tez unudur. Əksinə, sevgisi ilə insanların qəlbində yer tutanlar əsrlər keçsə də yaşayırlar. Yunus Emrə bunun ən parlaq nümunəsidir. Aradan yeddi əsrdən çox keçməsinə baxmayaraq, onun sözləri bu gün də milyonlarla insanın qəlbini isidir, çünki o, insanlara nifrət deyil, sevgi miras qoymuşdur.

Yunus Emrənin sevgi anlayışının mərkəzində ilahi eşq dayanır. Onun üçün sevgi nəfsin istəyi deyil, ruhun Allaha qovuşmaq arzusudur. O, insanın qəlbini Allahın təcəlli etdiyi bir məkan hesab edir və bu qəlbin kin, həsəd, təkəbbür və nifrətdən təmizlənməsini istəyirdi. Onun məşhur misralarından biri belədir:

"Eşqin aldı bəndən məni,

Mənə səni gərək səni."

Bu misralar zahiri məhəbbətdən deyil, bəndənin Yaradanına sonsuz bağlılığından xəbər verir. Yunus Emrə üçün Allah sevgisi elə bir eşqdir ki, o, insanın bütün varlığını dəyişir, onu mənəvi cəhətdən yenidən doğurur. Belə bir sevgi insanı təkcə ibadət edən deyil, həm də mərhəmətli, səbirli, bağışlayan və xeyirxah bir şəxsiyyətə çevirir.

Yunus Emrə inanırdı ki, sevginin olmadığı yerdə ibadət də öz ruhunu itirir. Çünki ibadətin məqsədi insanı Allaha yaxınlaşdırmaqdır, Allaha yaxınlaşan insan isə mütləq Onun yaratdıqlarına da mərhəmətlə yanaşmalıdır. O, zahiri ibadətdən daha çox qəlbin saflığına üstünlük verirdi. Buna görə də insanlara ilk növbədə könül qırmamağı, ehtiyac sahibinə əl tutmağı, yoxsula mərhəmət göstərməyi və hər kəsə eyni gözlə baxmağı tövsiyə edirdi. Onun nəzərində sevgi ibadətin ruhu, mərhəmət isə sevginin meyvəsi idi.

Yunus Emrənin yaradıcılığında tez-tez rast gəlinən başqa bir fikir budur ki, insan özünü tanımadan Allahı tanıya bilməz. Öz qəlbinə enə bilməyən insan kainatın sirrini də anlaya bilməz. O, insanı daxili aləminə nəzər salmağa çağırırdı. Çünki Allahın insana bəxş etdiyi vicdan, mərhəmət və sevgi hissi ilahi həqiqətin ən yaxın təcəssümüdür. İnsan öz qəlbini sevgi ilə doldurduqca Yaradanın hikmətini daha dərindən dərk etməyə başlayır.

İngilis yazıçısı və mütəfəkkiri Klayv Steyplz Lyuis (C. S. Lewis) sevgi haqqında belə yazırdı: "Sevmək həmişə müəyyən qədər incinmək riskini qəbul etməkdir." Bu fikir Yunus Emrənin həyat fəlsəfəsi ilə uyğunluq təşkil edir. Çünki həqiqi sevgi yalnız rahatlıq gətirmir, o, fədakarlıq, səbir və dözüm də tələb edir. Sevən insan bağışlamağı bacarır, çətinliklər qarşısında ümidini itirmir və sevgisini mənfəətə qurban vermir.

İsveçrəli ilahiyyatçı və filosof Albert Şvaytser deyirdi: "Həyata ehtiram əxlaqın ilk qanunudur." Bu fikir Yunus Emrənin "Yaradılanı sevərik, Yaradan'dan ötürü" düşüncəsi ilə eyni mənəvi qaynaqdan qidalanır. Əgər insan bütün canlılara Allahın yaratdığı varlıq kimi baxarsa, nə təbiətə zərər verər, nə insana zülm edər, nə də düşmənçilik toxumu səpər. Sevgi yalnız insanlar arasında deyil, bütün varlıq aləmi ilə münasibətdə də özünü göstərməlidir.

Yunus Emrənin sevgi fəlsəfəsində insanları ayıran sərhədlər yoxdur. O, nə dili, nə irqi, nə də sosial vəziyyəti üstünlük ölçüsü hesab edirdi. Onun üçün ən dəyərli insan qəlbində sevgi daşıyan insandır. Məhz buna görə onun şeirləri əsrlər boyu müxtəlif xalqlar tərəfindən sevə-sevə oxunmuşdur. Çünki o, müəyyən bir dövrün deyil, bütün bəşəriyyətin şairidir. Onun çağırışı bu gün də eyni qüvvə ilə səslənir: insan insanı sevməyi bacarmalıdır.

Amerika hüquqşünası və qaradərili azadlıq hərəkatının lideri Martin Lüter Kinq Jr. deyirdi: "Qaranlıq qaranlığı yox edə bilməz, bunu yalnız işıq edə bilər. Nifrəti nifrət yox edə bilməz, bunu yalnız sevgi bacarar." Bu fikir Yunus Emrənin bütün yaradıcılığının ruhunu ifadə edir. Nifrət insanı parçalayır, sevgi isə birləşdirir. Kin düşmən yaradır, mərhəmət isə qardaşlıq qurur. Əsrlər dəyişsə də, bu həqiqət dəyişmir.

Müasir insanın qarşılaşdığı ən böyük problemlərdən biri mənəvi tənhalıqdır. İnsanlar bir-biri ilə əlaqə saxlayır, lakin bir-birini dinləmir, bir-birini görür, lakin qəlbini hiss etmir. Yunus Emrənin irsi bu boşluğu dolduran mənəvi xəzinədir. O, bizə öyrədir ki, insanın ən böyük uğuru daha çox qazanmaq deyil, daha çox sevməyi bacarmaqdır. Çünki sevgi bölündükcə azalmaz, əksinə, çoxalar və cəmiyyətin mənəvi sərvətinə çevrilər.

Yunus Emrənin əsrləri aşaraq bu günə gəlib çatan sözləri təsadüfi deyil. Onun qələmindən çıxan hər misra sevginin, mərhəmətin, təvazökarlığın və ilahi hikmətin təntənəsidir. O, insanlığa göstərdi ki, ruhun əbədi ehtiyacı nə var-dövlətdir, nə şöhrətdir, nə də hakimiyyətdir. Ruhun əbədi ehtiyacı sevgidir. Bu sevgi Allahdan başlayır, insana yönəlir, bütün yaradılmışları qucaqlayır və yenidən Allaha qovuşur. Məhz buna görə Yunus Emrənin sevgi fəlsəfəsi yalnız bir şairin düşüncəsi deyil, bütün dövrlər üçün dəyişməz mənəvi həyat məktəbi, insanlığın vicdanına yazılmış əbədi bir çağırışdır.

Sevil Azadqızı

01.07.202