Zamanın və məkanın fövqündə dayanan, varlığın özünə qayıdışını müjdələyən o möhtəşəm, süzülən sarı rəngli tənhalıqdır. Bu fəsildə təbiət bizə göstərir ki, hər bir varlıq öz daxili monoloquna çəkiləndə gözəldir, çünki ağaclar meşə ilə deyil, yalnız göy üzü ilə təklikdə qalanda öz həqiqi boyunu tapır. Zaman isə payızda qaçmır, sadəcə tökülən yarpaqların rəqsində dincəlir. Ruhumuzun bu böyük sükuta ehtiyacı var: bəzən dünya səs-küydən yorulanda, insan yalnız öz tənhalığının sığınacağına çəkilərək keçmişin küllərindən gələcəyin fəlsəfəsini doğura bilər. Çünki ən dərin həqiqətlər həmişə payız küləyinin heç kimə demədiyi o gizli pıçıltılarda gizlənir.

Bu sükut bir itki deyil, ruhun öz əzəli ucalığına qayıtmasıdır. Yarpaqlarını torpağa tapşıran ağac heç bir peşmanlıq duymadan, saxta bəzəklərdən arınaraq göy üzünün qarşısında dimdik və məğrur dayanır. O bilir ki, kökləri dərində olanın təkliyi zəiflik deyil, özünəyetmə müdrikliyidir. Payız bizə pıçıldayır ki, fırtınalar qarşısında əyilmədən, təkbaşına və sarsılmaz qala bilmək ən böyük gücdür. Dünyanın səs-küyündən uzaqlaşıb öz daxili krallığına çəkilən insan heç kimə möhtac olmadığını anladığı an həqiqi azadlığa qovuşur. Və bu müdrik tənhalıq, bütün dünyanın müvəqqəti alqışlarından daha uca, daha toxunulmazdır.

Lakin bu məğrur tənha duruş insanı dünyadan qoparmır, əksinə, onu daha da humanistləşdirir. Çünki öz daxili dərinliyini tapan insan, başqalarının da ehtiyac duyduğu o istiliyi duymağa başlayır. Həqiqi müdrikliyə çatan ruhlar anlayır ki, torpağa düşən hər yarpaq əslində özündən sonrakı fəslin həyatına xidmət etdiyi kimi, insan da bu dünyada yalnız bir-birinin əlindən tutanda, xeyirxahlığın işığı ilə başqasının qaranlığına nur saçanda tam və bütöv olur. Biz öz ucalığımızda məğrur, amma ehtiyacı olan hər kəsə əl uzadacaq qədər xeyirxah və rəhimli ola bildiyimiz zaman payızın ən ali fəlsəfəsini yaşamış oluruq...

 Sevil Azadqızı

02.11.2026